Wyrok

Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 25 września 2008 r. zmienił wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. z dnia 10 stycznia 2008 r. w sprawie z odwołania A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, przy udziale zainteresowanych […] od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 września 2007 r., o wysokość podstawy wymiaru składek, w ten sposób, że nie wliczył do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych kosztów zakwaterowania i diet wypłaconych zainteresowanym przez Spółkę oraz rozstrzygnął o kosztach postępowania.

W pisemnych motywach rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, z których wynikało, że zainteresowani (pracownicy spółki) zatrudnieni byli w charakterze instalatorów systemów zabezpieczeń, starszych instalatorów, pomocników i brygadzistów, a ich praca polegała na świadczeniu usług dla kontrahentów pracodawcy na umówionym obszarze geograficznym.

W umowach o pracę jako miejsce świadczenia pracy wskazano siedzibę firmy w L. oraz miejscowości na trenie województwa […], w których znajdują się siedziby kontrahentów pracodawcy. W związku z wykonywaniem obowiązków na terenie województwa […] zainteresowani otrzymywali polecenie wyjazdu służbowego, a następnie zwrot kosztów zakwaterowania i diety na podstawie przedstawionych rachunków i faktur. Ze względu na odległość dzielącą miejsce zamieszkania pracowników oraz siedzibę pracodawcy od miejsca świadczenia usług, a także czas niezbędny na wykonanie obowiązków pracowniczych, zainteresowani obiektywnie i z zasady nie mieli możliwości wykonania swojej pracy wynikającej polecenia służbowego w ramach umówionej dobowej i tygodniowej normy czasu pracy.

W związku z tym pracownikom wykonującym na podstawie polecenia pracodawcy zadania służbowe przysługiwał zwrot kosztów zakwaterowania i diet – jako kosztów poroży służbowej. Pracodawca od tych należności nie odprowadzał składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia do sierpnia 2004 r., za grudzień 2004 r., marzec 2005 r. i od stycznia do kwietnia 2006 r.

Sąd Apelacyjny zaakceptował również ocenę prawną Sądu Okręgowego, z której wynikało, że zainteresowani w okresach objętych zaskarżonymi decyzjami odbywali podróże służbowe w rozumieniuk.p., stąd też wypłacone im diety i zwrot kosztów zakwaterowania (noclegu) miały swoje oparcie w przepisach rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju(Dz. U. Nr 236, poz. 1991 ze zm.) i nie stanowiły podstawy wymiaru składki.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że faktyczne miejsce pracy zainteresowanych było zmienne (miejscowości na terenie województwa dolnośląskiego). O zwrocie kosztów podróży służbowej decydował regulamin wynagradzania odwołującej się Spółki, czas trwania obowiązków służbowych wykraczający poza dobową i tygodniową normę czasu pracy i polecenie wyjazdu.

Sąd Apelacyjny wskazał, że zmiana wyroku Sądu Okręgowego wynikała z tego, że zaskarżonym wyrokiem Sąd ten uchylił decyzje organu rentowego, zamiast je zmienić, zgodnie z treścią art. 477 14§ 2 k.p.c.

Organ rentowy wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku. W pierwszej podstawie zarzucił naruszenie art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391, ze zm.), art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.), art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. z 1994 r. Nr 1, poz. 1 ze zm.), art. 29 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. Nr 158,poz. 1121 ze zm.), art. 53 ust. 1 i art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz.U. Nr 47, poz. 211 ze zm.), art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r . Nr 69, poz. 415 ze zm.) – poprzez przyjęcie, że wypłacone zainteresowanym przez odwołującą się Spółkę diety i zwrot kosztów zakwaterowania nie stanowią podstawy wymiaru składek. Skarżący wskazał także na naruszenia art. 22 § 1 k.p. i art. 29 § 1 k.p. - poprzez przyjęcie, że pracownicy odwołującej się Spółki odbywali podróże służbowe, mimo określenia miejsca wykonywania pracy na terenie województwa […].

W drugiej podstawie kasacyjnej organ rentowy powołał się na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. – poprzez przyjęcie, że sporne należności stanowią zwrot kosztów podróży służbowej

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego i oddalenie odwołania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. W obu tych przypadkach skarżący wniósł zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego od strony przeciwnej oraz zwrot kwoty 330 zł wypłaconej przez organ rentowy odwołującej się Spółce z tytułu kosztów procesu zasądzonych od niego w prawomocnym wyroku Sądu Apelacyjnego.

W uzasadnieniu skargi organ rentowy nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu drugiej instancji (także Sądu pierwszej instancji), że zainteresowani odbywali podróże służbowe, wykonując swoje obowiązki pracownicze na terenie województwa […], które było miejscem wykonywania pracy, wynikającym z zawartych umów o pracę. Stąd też należności wypłacane przez pracodawcę jako diety i zwrot kosztów zakwaterowania stanowiły przychód pracownika uwzględniany w podstawie wymiaru składek. Powołał się przy tym na stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 r., II PZP 11/08 i stwierdził, że wyjaśniono w niej charakter podróży służbowej w rozumieniuk.p.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty można podzielić. Nie ma usprawiedliwionej podstawy zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w wyniku wykroczenia przez sąd drugiej instancji poza granice swobodnej oceny dowodów. Pomijając już to, że skoro został skierowany przeciwko wyrokowi Sądu drugiej instancji, to winien zostać powiązany z art. 391 § 1 k.p.c., uchyla się on spod rozważań Sądu Najwyższego jako dotyczący bezpośrednio oceny dowodów.

Zgodnie z art. 398 3§ 3 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Wyklucza to możliwość oparcia skargi kasacyjnej na zarzucie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., który bezpośrednio i dosłownie dotyczy oceny dowodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2008 r., I PK 244/07, LEX nr 465983).

Natomiast zarzuty naruszenia prawa materialnego są uzasadnione. Zgodnie zk.p. pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Jak zdaje się wynikać z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd Apelacyjny, tak zresztą jak i Sąd Okręgowy, błędnie zinterpretował pojęcie „stałe miejsce pracy”.

Wywiódł on mianowicie, że zainteresowani mieli zmienne miejsce pracy dlatego, że w umowach o pracę - jako miejsce pracy – wskazano siedzibę pracodawcy oraz miejscowości na terenie województwa […]. Owa „zmienność miejsca pracy” w odróżnieniu od „stałości miejsca pracy”, o której mowa w powołanym przepisie, miałaby wynikać z tego, że praca świadczona była w różnych (zmiennych) miejscach geograficznych (różnych miejscowościach).

Tymczasem sformułowanie „stałe miejsce pracy” wcale nie oznacza wykonywania pracy w tym samym geograficznie miejscu. „Stałe miejsce pracy” to miejsce wykonywania pracy w rozumieniuk.p. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 2008 r., II PZP 8/08, LEX nr 485856), które może być określone jako pewien obszar geograficzny, np. Polska czy np. województwo […], tak jak w niniejszej sprawie. Jeśli zobowiązanie pracownicze (istota obowiązków pracowniczych) wykonywane jest na takim geograficznie określonym obszarze, zgodnie z wolą stron stosunku pracy wyrażoną w zawartej umowie, to obszar ten jest stałym miejscem pracy w rozumieniu art. 77 5§ 1 k.p.

Trzeba także podkreślić, że Sąd Najwyższy w najnowszych poglądach odszedł od koncepcji tzw. nietypowych podróży służbowych, które polegać miały w decydującej mierze na permanentnym przemieszczaniu się z jednego do innego miejsca (miejscowości) wykonywania zajęć stanowiących przedmiot pracowniczego zobowiązania, a więc stanowiących integralny element sposobu wykonywania pracy w ramach poniekąd