ROZSTRZYGNIĘCIE NADZORCZE NR NPII.4131.1.13.2026

Na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1153 ze zm.)

stwierdzam nieważność

uchwały Nr XXVI/191/2025 Radny Gminy Istebna z dnia 18 grudnia 2025 r. w sprawie ustanowienia dorocznych nagród Gminy Istebna za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury oraz określenia szczegółowych warunków i trybu ich przyznawania, w całości, jako sprzecznej zart. 7a ust. 3w zw. z ust. 2 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 87 ze zm.), dalej jako „ustawa”.

Uzasadnienie

Na sesji w dniu 18 grudnia 2025 r. Rada Gminy Istebna przyjęła uchwałę Nr XXVI/191/2025 w sprawie ustanowienia dorocznych nagród Gminy Istebna za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury oraz określenia szczegółowych warunków i trybu ich przyznawania, dalej jako „uchwała”. Załącznik do uchwały stanowi Regulamin określający szczegółowe warunki i tryb przyznawania dorocznych nagród Gminy Istebna za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury.

W podstawie prawnej uchwały wskazano przepisart. 18 ust. 2 pkt 15, art. 40 ust. 1, art. 41 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym oraz art. 7a ust. 3 ustawy.

Wskazana uchwała została doręczona organowi nadzoru w dniu 22 grudnia 2025 r.

W toku badania legalności przedmiotowej uchwały organ nadzoru uznał, iż uchwała jest niezgodna z prawem i powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego w całości z przyczyn opisanych poniżej.

Zgodnie z treściąart. 7a ust. 1-3 ustawy:

1. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego oraz inni ministrowie, w odniesieniu do podległych im ośrodków i instytucji kultury, w uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, a także jednostki samorządu terytorialnego mogą ustanawiać i przyznawać doroczne nagrody za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury.

2. Nagrody mogą być przyznawane osobom fizycznym lub prawnym, a także innym podmiotom na podstawie oceny całokształtu działalności lub osiągnięć o istotnym znaczeniu.

2a. W związku z przyznawaniem dorocznych nagród organy, o których mowa w ust. 1, przetwarzają dane osób, o których mowa w ust. 2, przez okres niezbędny do realizacji zadań, o których mowa w ust. 1. Organy, o których mowa w ust. 1, dokonują przeglądu tych danych co 5 lat.

3. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w drodze rozporządzenia, a organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego, w drodze uchwały, określą szczegółowe warunki i tryb przyznawania nagród, o których mowa w ust. 1 i 2, biorąc pod uwagę charakter działalności osoby fizycznej lub prawnej lub rangę osiągnięcia w zakresie twórczości artystycznej oraz upowszechniania lub ochrony kultury.

W ocenie organu nadzoru, z powołanego wyżej przepisu ustawy wynika, iż organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego jest upoważniony do określenia szczegółowych warunków i trybu przyznawania ww. nagród, biorąc pod uwagę wyłącznie charakter działalności osoby fizycznej lub prawnej lub rangę osiągnięcia w zakresie twórczości artystycznej oraz upowszechniania lub ochrony kultury.

Przechodząc do oceny legalności przedmiotowej uchwały, należy wskazać, że § 1 i § 2 Regulaminu nie wypełnia prawidłowo delegacji ustawowej w zakresie określenia szczegółowych warunków przyznawania ww. nagród, co stanowi istotne naruszenie art. 7a ust. 3 w zw. z ust. 2 ustawy. Rada Gminy w ww. regulacjach załącznika do uchwały wskazała, co następuje:

§ 1. Nagrody mogą być przyznawane osobom fizycznym lub prawnym, a także innym podmiotom za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury § 2. Nagrody mogą być przyznane w następujących kategoriach:

1) w dziedzinie twórczości artystycznej (tj.: teatr, taniec, muzyka, literatura, film, fotografia, sztuka plastyczna, sztuki audiowizualne),

2) w dziedzinie upowszechniania kultury (tj.: animacja i organizacja wydarzeń kulturalnych, edukacja kulturalna i artystyczna, wspomaganie artystycznej twórczości amatorskiej, popularyzacja różnorodnych dziedzin kultury i sztuki),

3) w dziedzinie ochrony dziedzictwa kulturowego.

W ocenie organu nadzoru, z treści uchwały oraz jej załącznika nie można wywieść warunków przyznawania ww. nagród. Ponownie należy podkreślić, że Rada Gminy, podejmując uchwałę na podstawie art. 7a ust. 3 ustawy powinna bowiem w sposób kompleksowy i precyzyjny określić ww. warunki biorąc pod uwagę charakter działalności osoby fizycznej lub prawnej lub rangę osiągnięcia w zakresie twórczości artystycznej oraz upowszechniania lub ochrony kultury (m.in. za jakie osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej może zostać przyznana nagroda). Jednakże z przedmiotowego Regulaminu nie można wywieść warunków przyznawania nagród, np. jakie powinny być spełnione warunki przez osobę, która zajmuje się twórczością artystyczną w zakresie tańca aby ocenić czy jej osiągnięcia zasługują na otrzymanie omawianej nagrody (zgodnie z dyspozycją art. 7a ust. 2 ustawy – warunki jakie należy spełnić aby można było ocenić całokształt działalności ww. osoby albo czy są to osiągnięcia o istotnym znaczeniu). Wobec powyższego, określenie szczegółowych warunków przyznawania nagród stanowi niezbędny element ww. uchwały, a zatem brak regulacji (bądź brak precyzyjnych regulacji) w tym przedmiocie należy uznać za istotne naruszenie prawa.

Dodatkowo należy podkreślić, że organ stanowiący gminy podejmując uchwałę na podstawie omawianej delegacji ustawy powinien w sposób kompleksowy i precyzyjny określić warunki przyznawania ww. nagród, co oznacza, że nie może wyłącznie poprzestać na powtórzeniu ogólnych sformułowań wynikających z treści przepisu art. 7a ust. 1 ustawy, tj. ustanowić i przyznać doroczne nagrody za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury, gdyż są to pojęcia nieostre i ocenne – więc właśnie z tego powodu Rada Gminy jest obowiązana w niniejszej uchwale do wypełnienia ich konkretną treścią poprzez określenie warunków przyznawania przedmiotowych nagród. Pozostawienie w obrocie prawnym omawianej uchwały spowoduje, że organ oceniający wnioski o przyznanie nagród w sposób dowolny w oparciu o dowolne warunki będzie mógł ocenić czy określonemu podmiotowi zostanie przyznana nagroda, a jak już wielokrotnie podniesiono, wyłącznie organ stanowiący gminy jest upoważniony do określenia tych warunków.

Na marginesie należy wyłącznie zasygnalizować, że w zakresie przyznawania nagrody w kategorii „w dziedzinie ochrony dziedzictwa kulturowego” (§ 2 pkt 3 Regulaminu) Rada Gminy nawet nie podjęła próby doprecyzowania warunków, jakie należałoby spełnić (warunki, które mogłyby podlegać ocenie) aby uzyskać nagrodę w tej kategorii.

W tym miejscu należy również zaznaczyć, że analogiczne uwagi dotyczące nieokreślenia przez Radę warunków przyznawania ww. nagród zostały już opisane w rozstrzygnięciu nadzorczym Wojewody Śląskiego z dnia 3 grudnia 2025 r., nr NPII.4131.1.671.2025 stwierdzającym nieważność uchwały Nr XXIV/162/2025 Radny Gminy Istebna z dnia 30 października 2025 r. w sprawie ustanowienia dorocznych nagród Gminy Istebna za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury oraz określenia szczegółowych warunków i trybu ich przyznawania.

Organ nadzoru również wskazuje, że w państwie prawa organy władzy publicznej działają w granicach i na podstawie prawa. Z konstytucyjnej zasady praworządności (art. 7 Konstytucji RP) wynika, że zadania i kompetencje, sposób ich wykonania oraz więzi między podmiotami administracji publicznej są uregulowane prawnie. Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, realizując przysługujące mu kompetencje powinien ściśle uwzględniać wytyczne zawarte w upoważnieniu kompetencyjnym. Przekroczenie kompetencji lub jej niewypełnienie przez Radę przy podejmowaniu ww. uchwały powinno być traktowane jako istotne naruszenie prawa, skutkujące nieważnością uchwały odpowiednio: w zakresie, w którym przekroczono przyznane kompetencje albo w całości. Wobec powyższego przepisy Konstytucji RP zawierają normy zakazujące domniemywania kompetencji organu i tym samym nakazują, by wszelkie działania organu władzy publicznej były oparte na wyraźnie określonej normie kompetencyjnej.

Konkludując, w ocenie organu nadzoru, Rada Gminy Istebna nie wypełniła prawidłowo delegacji ustawowej z przepisu art. 7a ust. 3 w zw. ust. 2 ustawy, co już wyżej wskazano, stanowi istotne naruszenie prawa. Przedmiotowe naruszenie prawa stanowi podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego całej uchwały.

Za „istotne” naruszenie prawa uznaje się uchybienie, prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Chodzi tu o wady kwalifikowane, z powodu których cały akt lub jego część nie powinien wejść w ogóle do obrotu prawnego. W takiej sytuacji konieczne jest stwierdzenie nieważności aktu, czyli jego wyeliminowanie z obrotu prawnego z mocą ex tunc, co powoduje, że dany akt, czy jego część nie wywołuje skutków prawnych od samego początku (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 3457/21, 29 września 2021 r. sygn. akt I OSK 4382/18, 13 stycznia 2022 r., sygn. akt III OSK 542/21, 23 lutego 2022 r., sygn. akt III OSK 2954/21, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Przepis art. 91 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym stanowi, iż uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. O nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia, w trybie określonym w art. 90.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, iż uchwała Nr XXVI/191/2025 Radny Gminy Istebna z dnia 18 grudnia 2025 r. w sprawie ustanowienia dorocznych nagród Gminy Istebna za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury oraz określenia szczegółowych warunków i trybu ich przyznawania, została podjęta z istotnym naruszeniem obowiązującego prawa, co czyni stwierdzenie jej nieważności w całości uzasadnionym i koniecznym.

Pouczenie

Stwierdzenie nieważności uchwały, zgodnie z art. 92 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, wstrzymuje jej wykonanie z mocy prawa, z dniem doręczenia rozstrzygnięcia nadzorczego.

Na niniejsze rozstrzygnięcie nadzorcze służy skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, za pośrednictwem Wojewody Śląskiego, w terminie 30 dni licząc od dnia doręczenia rozstrzygnięcia.