Badanie „III sektor w kulturze. Diagnoza sektora pozarządowego w obszarze kultury w Polsce. Raport z badania” przeprowadziła niezależna pracownia Badania i Działania. Autorami publikacji są Magdalena Tędziagolska i Bartłomiej Walczak. Wyniki badania mają posłużyć Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego do opracowania nowego programu współpracy z trzecim sektorem oraz skuteczniejszych form wsparcia organizacji działających w kulturze.

Sektor organizacji pozarządowych w kulturze tworzą głównie stowarzyszenia rejestrowe, które stanowią 44% badanych podmiotów, oraz fundacje – 41%. Organizacje prowadzą działalność w całej Polsce. Najwięcej fundacji funkcjonuje w dużych miastach, jednak niemal co piąta działa na terenach wiejskich. Pokazuje to, że kultura rozwijana przez trzeci sektor ma również silny wymiar lokalny.

Choć w latach 2023–2025 średni budżet organizacji wzrósł do 446 tys. zł, poprawa sytuacji finansowej nie objęła całego sektora. Ponad połowa organizacji nadal dysponuje rocznym budżetem nieprzekraczającym 50 tys. zł, a ponad jedna trzecia ma do dyspozycji mniej niż 10 tys. zł.

Jednym z najpoważniejszych problemów pozostaje brak stabilności finansowej. Większość organizacji nie posiada rezerw, które pozwoliłyby im funkcjonować przez okres dłuższy niż trzy miesiące. Ponad połowa nie ma żadnego zabezpieczenia finansowego.

Działalność organizacji jest finansowana przede wszystkim ze środków publicznych, szczególnie samorządowych. Dla wielu podmiotów podstawowym źródłem dochodów są dotacje przyznawane przez gminy i miasta. Uzupełniają je środki samorządów województw, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz darowizny od osób prywatnych.

Największą siłą organizacji pozarządowych w kulturze są zaangażowani ludzie. Większość podmiotów działa w niewielkich zespołach. Ponad jedna trzecia nie zatrudnia żadnych pracowników, a stałe etaty należą do rzadkości. Z tego powodu działalność sektora w dużej mierze opiera się na pracy społecznej i wolontariacie.

Głównymi barierami rozwoju pozostają niedobór środków finansowych i brak stabilności ekonomicznej. Organizacje wskazują również na nadmierne obciążenia administracyjne oraz trudności związane z pozyskiwaniem pracowników i utrzymaniem stałych zespołów.

Mimo licznych wyzwań organizacje pozarządowe działające w kulturze pozostają nastawione na rozwój. Ponad trzy czwarte z nich planuje w najbliższych latach utrzymać dotychczasową skalę działalności lub ją zwiększyć. Świadczy to o dużej odporności sektora oraz jego potencjale do dalszego rozwoju.