Uchwała

Wynikający z art. 15 ustawy obowiązek zasięgnięcia opinii wiązał natomiast pracodawcę powódki w związku z jej przynależnością do Związku Polskich Artystów Plastyków Okręg Z. Związek ten posiada status stowarzyszenia twórczego, które grupuje osoby pracujące twórczo w dziedzinie sztuk plastycznych, i jest on stowarzyszeniem zawodowym i twórczym w rozumieniu powołanego art. 15 ust. 1 ustawy.

Sąd Pracy stwierdził, że skoro wymogu konsultacji nie dochowano, to naruszony został tryb postępowania określony w art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1991 r., co uzasadniało zastosowanie art. 45 k.p.

Jednak - mimo uchybień pracodawc -, przywrócenie powódki do pracy na poprzednich warunkach, chociaż teoretycznie możliwe, jest niecelowe, gdyż wiązałoby się z koniecznością zmiany obowiązującego statutu, który nie przewiduje możliwości zatrudnienia dwóch osób na tym samym stanowisku, a w związku z tym z powstaniem chaosu organizacyjnego związanego ze sprawowaniem przez dwie osoby funkcji dyrektora. Przeciwko przywróceniu powódki do pracy przemawiał w ocenie Sądu również „obiektywny interes pozwanego”.

W konsekwencji powyższej oceny i na podstawie art. 47 k.p. Sąd zasądził na rzecz powódki odszkodowanie za naruszenie przepisów o rozwiązywaniu stosunku pracy. Z uwagi na „dotychczasowy stosunek powódki do pracy oraz jej aktualną sytuację osobistą” odszkodowanie to zasądzone zostało w kwocie wyższej niż wynagrodzenie za adekwatny do okresu zatrudnienia powódki okres wypowiedzenia.

W apelacji od powyższego wyroku powódka zarzuciła błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowaniew związku z § 2 i § 3 k.p. przez przyjęcie, że jako pracownik podlegający ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę nie jest objęta możliwością wyboru odpowiedniego roszczenia z art. 45 § 1 k.p. w związku z ustaleniem przez Sąd, że wypowiedzenie jej umowy o pracę narusza przepisy o wypowiadaniu umów o pracę oraz zakwestionowała ustalenie Sądu co do istnienia obiektywnego interesu pozwanego pracodawcy w tym, że przywrócenie powódki na dotychczasowe stanowisko pracy jest niecelowe.

Powódka wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku w całości przez przywrócenie jej do pracy na stanowisko dyrektora O. Centrum Kultury i Sportu, przy zachowaniu dotychczasowych warunków pracy i płacy, zasądzenie od strony pozwanej na jej rzecz wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy, tj. od dnia 1 kwietnia 2003 r. do dnia podjęcia pracy, w wysokości wielokrotności miesięcznego wynagrodzenia 2.557,50 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia należnego wynagrodzenia do dnia zapłaty, pod warunkiem podjęcia przez powódkę pracy w ciągu 7 dni licząc od daty uprawomocnienia się orzeczenia, ewentualnie uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie od strony pozwanej na jej rzecz kosztów sądowych.

Pozwane O. Centrum Kultury i Sportu wniosło o oddalenie apelacji.

Rozpoznając apelację Sąd Okręgowy stwierdził, że orzeczenie Sądu Rejonowego oraz stanowisko pozwanych stron oparte zostały w tej sprawie na przyjęciu, że podstawą nawiązania stosunku pracy powódki było powołanie. Rozważania Sądu Rejonowego zdeterminował pogląd, że art. 15 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej jest, w sensie o jakim mowa w art. 68 k.p., przepisem odrębnym, określającym podstawę nawiązywania stosunków pracy z dyrektorami instytucji kultury, do jakich stosuje się ustawę. Mimo że zarówno

Sąd pierwszej instancji, jak i powódka oparli swe stanowisko o treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1997 r., I PKN 65/97, zasadność tego rodzaju stanowiska wzbudza jednak poważne wątpliwości prawne. Wątpliwości te mają uzasadnienie w następujących okolicznościach:

Po nowelizacji, dokonanej ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 24, poz. 110 ze zm.),k.p. otrzymał następujące brzmienie: „Stosunek pracy nawiązuje się na podstawie powołania w przypadkach określonych w odrębnych przepisach albo w przepisach wydanych na podstawie art. 298”.

Z przepisu wynika więc, że na gruncie prawa polskiego nawiązanie stosunku pracy „na podstawie powołania” może mieć miejsce tylko w dwóch sytuacjach: gdy możliwość nawiązania stosunku pracy na podstawie powołania przewidują wyraźnie „odrębne przepisy”, albo gdy możliwość taka dopuszczona została w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów wydanego na podstawie upoważnienia ustawowego wynikającego zk.p. (taki pogląd prawny wyrażony został także w wyroku Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 2003 r., I PK 92/02 (OSNP 2004 nr 15, poz. 261).

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 21 lutego 2003 r., III PZP 19/02 (OSNP 2003 nr 14, poz. 329) „nadanie przepisowi art. 68 § 1 k.p. nowego brzmienia w wyniku nowelizacji Kodeksu pracy ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. upoważnia do wyrażenia poglądu, iż zamiarem ustawodawcy było ograniczenie sytuacji, w których nawiązanie stosunku pracy następuje w sposób inny niż umowny, tj. na podstawie powołania, względnie mianowania. Nawiązanie stosunku pracy w trybie powołania zostało ograniczone do przypadków ściśle określonych w odrębnych przepisach.

O istnieniu takiej intencji ustawodawcy świadczy zarówno treść znowelizowanego art. 68 § 1 k.p., jak również wola ustawodawcy wyrażona w art. 8 ustawy nowelizującej. Zgodnie z tym ostatnim przepisem stosunki pracy z pracownikami zatrudnionymi na podstawie powołania na stanowiskach niewymienionych w odrębnych przepisach, o których jest mowa w art. 68 § 1 k.p., przekształciły się z dniem wejścia w życie ustawy, w stosunki pracy na podstawie umowy o pracę.

Oznacza to, że przepisk.p., od chwili nowelizacji, nie ma już samoistnej treści normatywnej, gdyż nie określa stanowisk, na których zatrudnienie następuje w trybie powołania”. Taka interpretacja art. 68 k.p. znalazła swój wyraz w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2000 r., I PKN 62/00 (OSNAPiUS 2002 nr 14, poz. 328).

Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej w brzmieniu obowiązującym w okresie od 2 czerwca 1996 r. do 1 stycznia 2004 r., a więc zarówno w dacie powołania powódki uchwałą Gminy J. z dnia 22 sierpnia 2000 r. i wręczenia jej przez wójta gminy aktu powołania na dyrektora gminnej instytucji kultury (12 października 2000 r.), jaki i w dacie w jakiej otrzymała ona od wójta zakwestionowane pozwem odwołanie z 27 grudnia 2002 r., nie zawierała (i nie zawiera nadal) przepisu o znaczeniu normatywnym, o jakim mowa w art. 68 k.p.

Art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1991 r. stanowi, że „dyrektora instytucji kultury powołuje organizator na czas określony lub nie określony, po zasięgnięciu opinii właściwych związków zawodowych działających w tej instytucji kultury oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych” oraz że „odwołanie następuje w tym samym trybie”. Ani w tym przepisie, ani w żadnym innym przepisie ustawy nie stwierdzono, że powołanie dyrektora na stanowisko oznacza nawiązanie z osobą powołaną, stosunku pracy lub że powołany dyrektor instytucji kultury pozostawać musi w stosunku pracy z taką instytucją. Rozstrzygnięcie kwestii, czy art. 15 ust. 1 ustawy jest „przepisem odrębnym” w sensie o jakim mowa w art. 68 § 1 k.p., ma dla orzekania o roszczeniach osoby zatrudnionej w ramach stosunku pracy na stanowisku jakie zajmowała powódka, a w konsekwencji także dla oceny prawnomaterialnych zarzutów apelacji, znaczenie podstawowe.

Gdyby bowiem ocenę kwestii charakteru wskazanego wyżej przepisu rozstrzygnąć na korzyść stanowiska, iż jest on „przepisem odrębnym” ze skutkami z art. 68 § 1 k.p., to zakres roszczeń pracowniczych wywiedzionych przez odwołanego ze stanowiska dyrektora instytucji kultury z art. 45 k.p., powinien zostać ograniczony zgodnie z dyspozycjąk.p.

Przy stanowisku przeciwnym natomiast ograniczenia te nie miałyby zastosowania, a akt powołania i odwołania osoby zatrudnionej w ramach stosunku pracy na stanowisku dyrektora instytucji kultury, należałoby traktować jako przesłankę warunkującą możliwość powierzenia tego stanowiska w ramach stosunku pracy, a nie jako czynności prowadzące odpowiednio do nawiązania lub rozwiązania stosunku pracy.

Zdaniem Sądu Najwyższego w składzie orzekającym, na gruncie ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizacji i prowadzeniu działalności kulturalnej należy przyjąć, że powołanie dyrektora instytucji kultury, o którym mowa w art. 15 tej ustawy, oznacza powołanie na stanowisko w rozumieniu art. 68 k.p. Przemawiają za tym następujące argumenty:

W pierwszym rzędzie należy podkreślić, że ustawa nie przewiduje żadnej innej podstawy dla zajmowania stanowiska dyrektora instytucji kultury. Równocześnie należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 17 tej ustawy dyrektor instytucji kultury zarządza instytucją i reprezentuje ją na zewnątrz.

Nie może budzić wątpliwości, że zarządzanie instytucją kultury oznacza zarządzanie całą tą instytucją w rozumieniu jej substratu materialnego, organizacyjnego oraz kierowania zatrudnionymi w tej instytucji ludźmi (pracownikami), które angażują czas i siły dyrektora instytucji kultury - pracodawcy. W tych warunkach trudno byłoby przyjąć, że powołanie dyrektora instytucji kultury oznacza jedynie powierzenie funkcji, zwłaszcza w sytuacji, kiedy przepisy powołanej ustawy nie przewidują innej formy prawnej zatrudnienia niż powołanie na stanowisko.

Dla interpretacji przepisów ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej w zakresie wiążącym się z pytaniem prawnym pewne znaczenie posiada okoliczność, że w wydanym na podstawie art. 31 ustawy rozporządzeniu z dnia 31 marca 1992 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników niektórych instytucji kultury(Dz.U. Nr 35, poz. 151 ze zm.) w załączniku nr 1, zawierającym tabele zaszeregowania stanowisk pracy, w części zatytułowanej „Pracownicy artystyczni” pod poz. 1 zostało wymienione stanowisko dyrektora naczelnego i artystycznego.

Wymienione rozporządzenie stosuje się wprawdzie do pracowników zatrudnionych w instytucjach kultury prowadzących działalność kulturalną w formie teatru, opery, operetki, filharmonii, orkiestry oraz estrady i zespołu pieśni i tańca, to jednak również w tych instytucjach zatrudnienie dyrektora następuje na podstawie powołania.

W końcu należy wskazać, że sytuacja prawna dyrektora instytucji kultury była rozważana przez Sąd Najwyższy w kontekście przepisu art. 15 ustawy przewidującego, że odwołanie dyrektora instytucji kultury następuje po zasięgnięciu opinii właściwych związków zawodowych działających w tej instytucji kultury oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych.

W wyroku z dnia 31 marca 1997 r., I PKN 65/97 (OSNAPiUS 1998 nr 1, poz. 6), Sąd Najwyższy stwierdził, że z przewidzianego w art. 15 obowiązku zasięgnięcia opinii wynika odstępstwo od wprowadzonego w art. 69 k.p. wyjątku i konieczności odpowiedniego zastosowania przepisu art. 45 k.p. Sąd Najwyższy nie rozważał charakteru prawnego zatrudnienia dyrektora instytucji kultury, przyjął jednak, że jest to zatrudnienie na podstawie powołania w rozumieniu art. 68 k.p.

Z przytoczonych motywów należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.