Uchwała

Przedmiotowe zagadnienie prawne wyłoniło się w kontekście następującego stanu faktycznego. Powódka Marzena M. w pozwie z dnia 26 czerwca 2001 r. wniosła o zasądzenie od Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w L. dodatkowych rocznych wynagrodzeń za lata 1999 i 2000.

W piśmie procesowym z dnia 14 listopada 2001 r. powódka cofnęła powództwo i zrzekła się roszczenia w części obejmującej żądanie zasądzenia dodatkowych wynagrodzeń rocznych, ograniczając żądanie do odsetek od wypłaconej kwoty brutto, a nie netto. W toku czynności wyjaśniających powódka wskazała, że pracodawca wypłacił jej dodatkowe wynagrodzenie roczne wraz z odsetkami, ale od kwoty po potrąceniu zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, wobec czego domagała się zasądzenia różnicy pomiędzy odsetkami otrzymanymi i należnymi od kwoty nie obejmującej potrąceń.

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w Lublinie wyrokiem z dnia 14 lutego 2002 r. [...] zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki ustawowe odsetki od kwot 364,50 zł i 363,50 zł, stanowiących różnicę między wynagrodzeniem brutto a wynagrodzeniem po potrąceniu składek na ubezpieczenie społeczne i chorobowe oraz zaliczki na podatek dochodowy, umarzając postępowanie w pozostałej części.

Apelację od tego wyroku wniósł pozwany pracodawca, zarzucając błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie KC w związku zKP, polegające na zasądzeniu powódce ustawowych odsetek od dodatkowych wynagrodzeń rocznych w kwocie brutto, a więc bez odliczenia obligatoryjnych zaliczek ustawowych na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

W toku rozpatrywania apelacji Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Lublinie powziął poważne wątpliwości prawne, które postanowieniem z dnia 10 czerwca 2002 r. [...] przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 390 § 1 KPC.

W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd Okręgowy wskazał, że skłania się do stanowiska wyrażonego przez Sąd pierwszej instancji, które jest też zbieżne z uzasadnieniem uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 2001 r., III ZP 13/01 (OSNAPiUS 2002 r. nr 2, poz.35), wyrażającym między innymi pogląd, że „zasądzenie odsetek od całego zasądzonego wynagrodzenia (bez potrącania składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz zaliczki na podatek dochodowy) jest konsekwencją uwzględnienia powództwa o zapłatę świadczenia pieniężnego oraz że zasądzenie wynagrodzenia za pracę także w części, w której może ono podlegać odliczeniu jest zasądzeniem na rzecz pracownika należnego mu świadczenia pieniężnego”.

Cytowane twierdzenie nie usuwa jednak wątpliwości, które wiążą się z faktem, że odsetki są rekompensatą za przedłużone i pozbawione prawnych podstaw uniemożliwienie wierzycielowi korzystania z jego pieniędzy. Co prawda wynagrodzenie za pracę stanowi w całości, a więc łącznie z kwotą podlegającą potrąceniom, należność pracownika, ale on jej w pełnej wysokości nie otrzymuje, niezależnie od tego czy wypłata następuje w terminie, czy po terminie płatności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Powołana wyżej uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 2001 r., III ZP 13/01, której tezę i uzasadnienie akceptuje również skład rozpoznający niniejszą sprawę, stwierdza, że w wyroku zasądzającym wynagrodzenie za pracę nie odlicza się zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne.

Wynagrodzenie za pracę podlega więc zawsze zasądzeniu w wysokości nie pomniejszonej o publicznoprawne zobowiązania pracownika z tytułu zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, jak również składek na ubezpieczenie społeczne (i zdrowotne), czyli w kwocie określanej jako należność „brutto”, przy czym pojęcie to nie należy do języka prawnego i funkcjonuje jedynie potocznie (podobnie jak przeciwstawne mu pojęcie należności „netto”), wobec czego nie ma zakazu, ale nie jest też konieczne zamieszczanie go w sentencji orzeczenia.

W motywach tej uchwały podniesiono w szczególności, że wynagrodzenie za pracę, jako niezbędny element treści stosunku pracy, jest określone przepisami prawa pracy, z których niewątpliwie wynika, iż należy się ono w całości, a więc również w części, którą pracodawca ma obowiązek potrącić (odliczyć).

Nie do pomyślenia jest zatem koncepcja, która w sferze wynagrodzenia za pracę odróżniałaby część należną (wynagrodzenie „netto”) i część nie przysługującą pracownikowi. Kwoty wynagrodzenia, które pracodawca oblicza i pobiera jako płatnik podatku czy składek, są zatem również częścią pracowniczego wynagrodzenia, nie zaś kwotami należnymi ex lege Skarbowi Państwa czy innemu publicznoprawnego podmiotu.

W przeciwnym razie należałoby dojść do absurdalnego wniosku, że jeżeli pracodawca wypłaca wynagrodzenie bez odliczenia podatku czy składek, to pracownik w odpowiedniej części otrzymuje świadczenie nienależne, które w ogóle nie jest wynagrodzeniem i które powinien zwrócić.

Skoro pracowniczą wierzytelnością ze stosunku pracy pozostaje cały zarobek, to tym bardziej wierzytelnością nie przestaje być ta część pobranego (odliczonego) wynagrodzenia, która przewyższa kwoty wynikające z przepisów o podatku i składkach. Jeżeli pracodawca (płatnik) rzeczywiście dokonuje z wynagrodzenia za pracę potrącenia przewidzianych ustawą należności publicznoprawnych, to w tej i tylko w tej części zostaje zwolniony z długu wobec pracownika. Gdyby natomiast wbrew swemu obowiązkowi odliczeń na cele podatkowe czy składkowe nie dokonał, to nie może tej części wynagrodzenia nie wypłacić i zachować dla siebie.

W konsekwencji powyższych rozważań Sąd Najwyższy w końcowej części uzasadnienia wspomnianej uchwały odniósł się również do kwestii odsetek. Stwierdził mianowicie, że „ich zasądzenie jest prostą konsekwencją uwzględnienia powództwa o zapłatę świadczenia pieniężnego, a zasądzenie wynagrodzenia za pracę, także w części, w której może ono podlegać odliczeniu, jest zasądzeniem na rzecz pracownika należnego mu świadczenia pieniężnego”.