Od 1 stycznia 2026 r. weszły w życie przepisy, które rozszerzają katalog okresów wliczanych do stażu pracy – w tym m.in. umowy zlecenia, prowadzenie działalności gospodarczej, a także niektóre okresy bez opłacania składek ZUS. Zmiany te mają istotne znaczenie dla pracodawców w sektorze kultury, zwłaszcza przy ustalaniu prawa do nagrody jubileuszowej, dodatku stażowego czy innych uprawnień pracowniczych. W artykule odpowiadamy na pytania Czytelników i wyjaśniamy, które dokumenty mają znaczenie, jakie warunki trzeba spełnić oraz jak interpretować nowe przepisy w praktyce kadrowo-płacowej instytucji kultury.

Partner nie jest członkiem rodziny w świetle ustawy zasiłkowej – co z opieką i zasiłkiem opiekuńczym

Czy pracownikowi przysługuje zasiłek opiekuńczy na chorego partnera, gdy prowadzą wspólne gospodarstwo i nie mają dzieci.

Czytaj więcej

Nagroda jubileuszowa i odprawa emerytalna w 2026 roku – jak prawidłowo ustalić podstawę i termin wypłaty

Mam dwa pytania dotyczące naliczania i wypłaty świadczeń pracowniczych w styczniu 2026 roku: 1. Nagroda jubileuszowa – podstawa do obliczenia świadczenia. Termin wypłaty nagrody jubileuszowej przypada na dzień 08.01.2026 r. Zgodnie z obowiązującymi zasadami, do podstawy nagrody przyjmuje się średnie wynagrodzenie z trzech miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa do nagrody. W naszej instytucji wynagrodzenie wypłacane jest 10. dnia następnego miesiąca, a zatem pensja za grudzień 2025 r. zostanie wypłacona 10 stycznia 2026 r. Czy do obliczenia podstawy nagrody powinnam przyjąć wynagrodzenia za: grudzień 2025, listopad 2025 i październik 2025 (czyli 12/2025, 11/2025, 10/2025), czy może: listopad 2025, październik 2025 i wrzesień 2025 (czyli 11/2025, 10/2025, 09/2025)? 2. Odprawa emerytalna i wypłaty przy rozwiązaniu umowy. Pracownik przechodzi na emeryturę z dniem 15.01.2026 r. Zgodnie z naszym regulaminem wynagradzania, wypłata wynagrodzeń następuje 10. dnia kolejnego miesiąca – a więc pensja za styczeń 2026 będzie wypłacona 10 lutego 2026. W związku z tym, czy prawidłowe będzie: wypłacenie odprawy emerytalnej, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, oraz części wynagrodzenia za przepracowaną część stycznia (1–15.01.2026) dopiero 10 lutego, wraz z wynagrodzeniami pozostałych pracowników? Czy istnieje obowiązek wcześniejszej wypłaty tych świadczeń w związku z ustaniem stosunku pracy?

Czytaj więcej

Faktury księgowane po zapłacie to błąd. Instytucje kultury muszą stosować zasadę memoriału – przykładowe księgowania

W naszej instytucji faktury kosztowe są księgowane na kontach zespołu 4 i 2 dopiero w chwili dokonania płatności, a dokumenty przechowywane są w ewidencji poprzez ich przypięcie do wyciągu bankowego. Analogicznie, przychody ze sprzedaży ewidencjonowane są dopiero w momencie wpływu środków na rachunek bankowy. Czy taki sposób księgowania, oparty wyłącznie na przepływach pieniężnych, jest prawidłowy? Jeśli nie – jak należy prawidłowo ujmować w księgach rachunkowych koszty i przychody, w szczególności w odniesieniu do faktur dotyczących poprzedniego roku budżetowego, które zostały wystawione i opłacone w styczniu, ale odnoszą się do usług lub dostaw zrealizowanych w grudniu?

Czytaj więcej

Czym są społeczne instytucje kultury – praktyka samorządów i NGO w Krakowie i Warszawie

Choć pojęcie „społeczna instytucja kultury” nie występuje w przepisach prawa, coraz częściej pojawia się w praktyce współpracy samorządów z organizacjami pozarządowymi. To model, w którym instytucjonalne działania kulturalne prowadzone są nie przez JST, lecz przez NGO, korzystające ze wsparcia finansowego i organizacyjnego gminy lub miasta. Po Warszawie, która wprowadziła ten mechanizm już w 2022 r., również Kraków ogłosił w 2025 r. konkurs na realizację zadania „Społeczne instytucje kultury”. Czym różnią się od tradycyjnych instytucji? Kto może je prowadzić i na jakich zasadach? W artykule przedstawiamy założenia tej formy działalności oraz konkretne przykłady z Warszawy i Krakowa.

Czytaj więcej

Dobrowolne wpłaty przez serwisy patronackie bez VAT – interpretacja KIS z 14 stycznia 2026 r.

Dobrowolne wpłaty od fanów i patronów nie zawsze oznaczają obowiązek zapłaty podatku VAT – potwierdził Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w jednej z tegorocznych interpretacji. Sprawa dotyczyła twórcy internetowego, który prowadzi działalność artystyczną na platformie YouTube i umożliwia swoim widzom regularne wspieranie go finansowo za pośrednictwem serwisu dla patronów. Jak wyjaśnił KIS, w przypadku gdy między wpłatą a konkretnym świadczeniem nie ma wzajemności, a wsparcie ma charakter dobrowolny, nie powstaje obowiązek podatkowy w VAT. To cenna wskazówka nie tylko dla youtuberów, ale również dla innych twórców korzystających z finansowania społecznościowego.

Czytaj więcej

Honorarium artysty a informacja publiczna – kiedy instytucja kultury może odmówić ujawnienia danych

Czy instytucja kultury musi ujawniać wysokość honorarium artysty, jeśli jego występ został sfinansowany z budżetu samorządu? Niekoniecznie. Zgodnie z art. 29a uodk, możliwe jest utajnienie zarówno kwoty wynagrodzenia, jak i danych osobowych wykonawcy, pod warunkiem że artysta zastrzegł poufność, a umowa nie podlega przepisom ustawy Prawo zamówień publicznych. To ważny wyjątek od zasady jawności finansów publicznych – budzący zarówno wątpliwości prawne, jak i kontrowersje w debacie publicznej. W artykule wyjaśniamy, jak stosować ten przepis w praktyce i jak prawidłowo odpowiedzieć na wniosek o udostępnienie informacji publicznej.

Czytaj więcej

Stawka 8% VAT dla fotografów – wiążąca informacja stawkowa (WIS) dyrektora KIS z 2 stycznia 2026 r.

Czy wykonanie rodzinnej sesji fotograficznej, zakończonej przekazaniem obrobionych zdjęć z licencją, podlega opodatkowaniu 8% VAT? Tak – potwierdza to najnowsza wiążąca informacja stawkowa (WIS) Dyrektora KIS z 2 stycznia 2026 r. Usługa realizowana przez fotografa została uznana za działalność twórczą – każdy reportaż rodzinny ma charakter indywidualny, autorski i podlega ochronie prawnej jako utwór. W artykule wyjaśniamy, kiedy sesja zdjęciowa kwalifikuje się jako usługa artystyczna objęta 8% stawką VAT oraz jak prawidłowo udzielić licencji na zdjęcia zgodnie z przepisami ustawy o VAT i prawie autorskim.

Czytaj więcej

Rozstrzygnięcie nadzorcze: statut instytucji kultury nie może wskazywać pracownika zastępującego dyrektora

Wojewoda Podlaski stwierdził nieważność uchwały Rady Gminy Szudziałowo, która wprowadzała do statutu Gminnego Ośrodka Animacji Kultury i Rekreacji zapis o zastępowaniu dyrektora przez innego pracownika w razie jego nieobecności. Jak wskazano w rozstrzygnięciu z 29 kwietnia 2025 r., takie rozwiązanie wykracza poza katalog spraw, które mogą być regulowane w statucie instytucji kultury. Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej pozwala bowiem na ustanowienie zastępcy dyrektora, ale nie daje podstawy do wskazywania „zastępców faktycznych” spośród pracowników – zwłaszcza przy braku takiego stanowiska. Przypadek ten przypomina, że statut instytucji kultury musi być zgodny z zakresem upoważnienia ustawowego – bez prób jego rozszerzania.

Czytaj więcej

Rozstrzygnięcie nadzorcze: dyrektor instytucji kultury nie ustala planów w porozumieniu z wójtem

Wojewoda Mazowiecki stwierdził nieważność fragmentu uchwały Rady Gminy Nadarzyn dotyczącego zasad ustalania planów finansowych i organizacyjnych w Nadarzyńskim Ośrodku Kultury. Zakwestionowano m.in. zapis zobowiązujący dyrektora NOK do uzgadniania rocznego planu działania, planu finansowego i regulaminu organizacyjnego z wójtem gminy. Organ nadzoru uznał, że tego rodzaju wymóg narusza przepisy ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, która gwarantuje instytucjom kultury samodzielność w gospodarce finansowej i określaniu wewnętrznej struktury organizacyjnej. Sprawa potwierdza, że statut instytucji kultury nie może rozszerzać kompetencji organu wykonawczego JST ponad to, co przewiduje ustawa.

Czytaj więcej