W rozpatrywanym przypadku wolno zawrzeć z autorką umowę o dzieło i przy spełnieniu określonych przepisami warunków zastosować do wypłaconego na jej podstawie wynagrodzenia 50% koszty uzyskania przychodów.

Umowa o dzieło została uregulowana w przepisach Kodeksu cywilnego. W świetle art. 627 tej ustawy przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Z tej definicji wynika, że wspomniana umowa jest tzw. „umową rezultatu”. Jej wykonanie powinno być zatem zakończone osiągnięciem określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej (dzieła będącego wyrazem kreatywności i umiejętności wykonawcy). Według mnie z pisarką (autorką książek) można zawrzeć umowę o dzieło.

Zasadą jest, że w przypadku tego rodzaju umów koszty uzyskania przychodów wynoszą 20% uzyskanego przez podatnika przychodu, co wynika z treści art. 22 ust.9 pkt 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej ustawa o PIT). Przepisy wspomnianej ustawy dopuszczają jednak możliwość stosowania tzw. autorskich kosztów w wysokości 50% przychodu. Zgodnie z art. 22 ust. 9 pkt 3 ustawy o PIT koszty w wysokości 50% wolno stosować wyłącznie do przychodów uzyskanych z tytułu korzystania przez twórców z praw autorskich i artystów wykonawców z praw pokrewnych, w rozumieniu odrębnych przepisów, lub rozporządzania przez nich tymi prawami. Odrębnymi przepisami, o których mowa, są w szczególności regulacje ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Jak wynika z art. 1 ust. 1 tej ustawy – przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór).

Zastosowanie w konkretnym przypadku 50% kosztów wymaga uzyskania przez podatnika przychodu w związku z wykonaniem czynności będącej przedmiotem prawa autorskiego lub pokrewnego. Musi on też dokonać rozporządzenia prawami autorskimi do swojego utworu, czyli przenieść je na zamawiającego utwór lub udzielić licencji na korzystanie z nich. Ponadto możliwość ta dotyczy wyłącznie przychodów uzyskiwanych ze ściśle określonych rodzajów działalności, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 22 ust. 9b ustawy o PIT.

W rozpatrywanym przypadku, aby podatniczka (pisarka) mogła skorzystać ze wspomnianych 50% kosztów – spotkanie z czytelnikami w domu kultury musi mieć cechy utworu w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (powinno więc cechować się unikalnym charakterem, najlepiej, aby przebiegało według wcześniej przygotowanego przez autorkę scenariusza, z odczytami fragmentów utworów itp.). Dodatkowo autorka musi dokonać rozporządzenia tymi prawami na rzecz organizatora spotkania (instytucji kultury). Wówczas do takiego utworu będą miały zastosowanie przepisy art. 22 ust. 9 pkt 3 w związku z art. 22 ust. 9b pkt 1 ustawy o PIT, w którym jest mowa m.in. o działalności twórczej w zakresie literatury. Natomiast w razie niespełnienia obu powyższych przesłanek, względnie spełnienia tylko jednej z nich – do należności wypłaconych podatniczce trzeba będzie zastosować standardowe 20% koszty uzyskania przychodów (por. interpretację indywidualną dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 21 grudnia 2018 r. nr 0113-KDIPT2-1.4011.504.2018.3.AP).

Z kolei przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie (art. 734 § 1 kc). W przeciwieństwie do umowy o dzieło, umowa zlecenia jest tzw. umową starannego działania. Na jej podstawie poprzez staranne działanie zleceniobiorca zobowiązuje się realizować przyjęte zlecenie, ale istotny jest nie tyle wynik jego działania, lecz wykonywanie określonych w umowie, powtarzających się czynności w określonym przez strony czasie. Nie ma formalnych przeszkód, aby zawrzeć na 12 miesięcy umowę zlecenia z informatykiem, jednakże wynagrodzenie z tej umowy musi być wypłacane nie rzadziej niż co miesiąc. Tak wynika z art. 8a ust. 6 ustawy z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 2207), który stanowi, że w przypadku tego rodzaju umów (tj. m.in. określonych w 734 Kodeksu cywilnego) zawartych na czas dłuższy niż 1 miesiąc, wypłaty wynagrodzenia w wysokości wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej dokonuje się co najmniej raz w miesiącu. Jeśli chodzi o dokumenty związane z realizacją umowy, w zależności od jej rodzaju będzie to oświadczenie zleceniobiorcy, ewidencja godzin pracy zleceniobiorcy, względnie oświadczenie wykonawcy dzieła.