Na podmiocie, który zamierza zatrudnić cudzoziemca spoczywa obowiązek zweryfikowania, czy jego pobyt w Polsce jest legalny. Wynika to z art. 2 ustawy o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zgodnie z treścią powołanego przepisu podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi jest obowiązany żądać od cudzoziemca przedstawienia przed rozpoczęciem pracy ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zasada ta obowiązuje także w przypadku obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 24 lutego w związku z wojną. Jeżeli obywatel Ukrainy przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 24 lutego 2022 r. i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny w okresie 18 miesięcy, licząc od 24 lutego 2022 r.

Pracodawca może zweryfikować legalność pobytu na dwa sposoby – poprzez zweryfikowanie paszportu cudzoziemca, w którym stempel potwierdzi datę przekroczenia granicy albo poprzez zaświadczenie o nadaniu numeru PESEL, na którym stempel „UKR” potwierdza korzystanie z uprawnień ze specustawy. W wyjątkowych sytuacjach, gdy stempla w paszporcie nie ma, a cudzoziemiec nie ma jeszcze numeru PESEL, wydaje się, że tymczasowo można poprzestać na oświadczeniu cudzoziemca.

Art. 22 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa dla legalizacji pracy wymaga spełnienia dwóch warunków:

1. legalny pobyt na terenie Polski (niezależnie od tytułu);
2. zawiadomienie przez podmiot powierzający pracę powiatowego urzędu pracy o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi w terminie 14 dni od dnia podjęcia tej pracy.

W konsekwencji, pracodawca, który zweryfikuje, że pobyt obywatela Ukrainy, który przyjechał do Polski przed 24 lutego br., jest legalny, może go zatrudnić bez konieczności uzyskiwania zezwolenia na pracę czy rejestrowania oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi. Wystarczy zawiadomienie PUP w terminie opisanym wyżej, przez portal praca.gov.pl. Nie ma potrzeby przedstawiania żadnych innych, dodatkowych dokumentów – zatrudnienie przebiega tak, jak w przypadku obywateli polskich.

Specustawa nie rozstrzyga kwestii rezydencji podatkowej. Obowiązują więc dotychczasowe zasady. O polskiej rezydencji podatkowej można mówić wówczas, gdy spełnione jest jedno z dwóch kryteriów:

• da się stwierdzić, że dana osoba w Polsce centrum interesów osobistych lub gospodarczych (tak może stać się np.: gdy obywatel Ukrainy przeniósł się do Polski z całą rodziną i deklaruje, że zostaje tu na dłużej, nie tymczasowo, przejściowo) albo
• pobyt w Polsce trwa ponad 183 dni