Wyrok

Dnia [...] czerwca 2025 r. Rada Gminy w [...], działając na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 14a ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r., poz. 1465 – dalej u.s.g.),art. 31 ust. 1i 3 ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. z 2024 r., poz. 1488 ze zm. – dalej u.s.) orazart. 7a ust. 3ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (Dz. U. z 2024 r., poz. 87 – dalej u.o.p.d.k.) podjęła uchwałę Nr XIII.104.2025 w sprawie określenia zasad przyznawania stypendiów za osiągnięcia w nauce, nagród za osiągnięcia w sporcie oraz za twórczość artystyczną.

Pismem z dnia [...] października 2025 r. [...] w [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargę na powyższą uchwałę. Zaskarżonej uchwale zarzucił rażące naruszenie przepisuart. 90t ust. 4ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 881) z uwagi na wprowadzenie kryterium bardzo dobrej lub dobrej oceny z zachowania, jako jednego z warunków ubiegania się o stypendium, a także oceny nagannej lub nieodpowiedniej z zachowania jako jednego z kryteriów pozbawienia nagrody za osiągnięcia sportowe, a także wskazywania we wniosku o przyznanie stypendium za osiągnięcia w nauce oceny z zachowania.

Na podstawie tak sformułowanego zarzutu skarżący [...] wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w części:

- § 2 ust. 1 pkt 2 w zakresie słów "uzyskali co najmniej bardzo dobrą ocenę z zachowania" oraz",

- § 2 ust. 2 w zakresie słów "posiadający co najmniej dobrą ocenę z zachowania oraz",

- § 4 ust. 3 pkt 3 w zakresie słów "oraz o ocenie z zachowania",

- § 9 ust. 1 pkt 4,

- załącznika nr 1 uchwały w zakresie zwrotu "Ocena z zachowania oraz "oceny z zachowania".

[...] podniósł, że w § 2 ust.1 pkt 2 uchwały Rada Gminy w [...] wskazała, że do ubiegania się o stypendium mają prawo uczniowie szkoły podstawowej, którzy spełniają następujące wymagania: otrzymali co najmniej bardzo dobrą ocenę z zachowania...". Z kolei w § 2 ust. 2 uchwały stanowi, że do ubiegania się o nagrodę mają prawo uczniowie posiadający co najmniej dobrą ocenę z zachowania oraz spełniający co najmniej jedno z kryteriów ....". Zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 4 uchwały "Pozbawienie nagrody za osiągnięcia sportowe, o której mowa w § 2 ust. 2 pkt 2 następuje na uzasadniony wniosek dyrektora szkoły, w przypadku gdy uczeń ma naganne lub nieodpowiednie zachowanie w szkole".

[...] podkreślił, że celem podjętej uchwały jest nagradzanie uzdolnionych uczniów szkół podstawowych, a zatem wyłącznie kategoria bycia uczniem uzdolnionym, posiadającym wysokie wyniki w nauce oraz wskazane w uchwale osiągnięcia sportowe (indywidualnie oraz zespołowo), muzyczne lub artystyczne powinna stanowić podstawę do wsparcia jego edukacji. W ocenie skarżącego uzależnienie ubiegania się o nagrodę od posiadania co najmniej bardzo dobrej lub dobrej oceny z zachowania zostało dokonane z przekroczeniem delegacji ustawowej.

To samo tyczy się pozbawienia prawa do stypendium z uwagi na naganne lub nieodpowiednie zachowanie. [...] wskazał, że w świetle orzecznictwa dotyczącego art. 90t ust. 4 ustawy o systemie oświaty lokalny prawodawca wprowadzając formy wsparcia dla uzdolnionych uczniów (tj. z reguły stypendia i nagrody) nie może wprowadzać żadnych dodatkowych kryteriów, nie związanych bezpośrednio z uzyskiwanymi wynikami i osiągnięciami. Za niedopuszczalne kryterium uznaje się m.in. ocenę z zachowania. Rada Gminy w [...] – działając w ramach przyznanej delegacji - nie może wprowadzać kryteriów nie związanych z osiągnięciami czy wynikami uczniów.

Odpowiadając na skargę Wójt Gminy [...] wniósł o jej uchylenie. Organ wskazał że wprowadzenie oceny z zachowania mieści się w zakresie autonomii gminy i nie narusza przepisów prawa. Uczeń pobierający stypendium naukowe, artystyczne czy sportowe powinien być wzorem do naśladowania, reprezentuje szkołę i społeczność gminną. Zdaniem organu aspekty moralne są równie istotne, jak osiągnięcia naukowe ucznia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) kontrola ta obejmuje, między innymi, orzekanie w sprawach ze skarg na uchwały organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, będące aktami prawa miejscowego. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 91 ust. 1 u.s.g. uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. O nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia, w trybie określonym w art. 90. Po tym terminie uprawnionym do stwierdzenia nieważności aktu prawa miejscowego, na podstawie art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 5 p.p.s.a., jest sąd administracyjny na skutek skargi wniesionej przez uprawniony podmiot. W świetle art. 52 § 1 p.p.s.a. [...] jest podmiotem uprawnionym.

Stosownie do art. 147 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, stwierdza nieważność zaskarżonego aktu w całości lub w części. Unormowanie to nie określa jakiego rodzaju naruszenia prawa są podstawą do stwierdzenia przez sąd nieważności uchwały. Doprecyzowanie przesłanek określających kompetencje sądu administracyjnego w tym względzie następuje w ustawach samorządowych lub przepisach szczególnych. W u.s.g. przewidziano dwa rodzaje naruszeń prawa, które mogą powstać przy uchwalaniu aktów przez organy gminy. Mogą być to naruszenia istotne lub nieistotne (art. 91 ust. 1 i 4 u.s.g.).

W doktrynie i orzecznictwie za istotne naruszenie prawa uznaje się uchybienia prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do takich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (zob. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, str. 101 102). Chodzi tu o wady kwalifikowane, z powodu których cały akt lub jego część nie powinien wejść w ogóle do obrotu prawnego. W takiej sytuacji konieczne jest stwierdzenie nieważności aktu, czyli jego wyeliminowanie z obrotu prawnego z mocą ex tunc, co powoduje, że dany akt, czy jego część, nie wywołuje skutków prawnych od samego początku.

W związku z powyższym, w przypadku aktów wydawanych przez jednostki samorządu terytorialnego, które mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji RP), istotnym jest przede wszystkim ustalenie, czy akt podlegający kontroli odpowiada przepisom prawa upoważniającym do jego wydania. Wykorzystywanie kompetencji przez organy państwowe nie jest wyrazem arbitralności ich działania, lecz wynikiem realizacji przekazanych im uprawnień. Dlatego każda norma kompetencyjna musi być interpretowana i realizowana tak, aby nie naruszała innych przepisów aktów prawnych wyższego rzędu. Zakres upoważnienia musi być zawsze ustalany przez pryzmat zasad demokratycznego państwa prawnego, działania w granicach i na podstawie prawa, z uwzględnieniem przepisów regulujących daną dziedzinę.

Zgodnie zart. 40 ust. 1u.s.g. na podstawie upoważnień ustawowych gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy. Przepis ten upoważnia radę gminy do wydawania aktów prawa miejscowego, których zadaniem jest wykonanie upoważnienia zawartego w ustawie szczególnej, w granicach i zakresie przedmiotowym w nim określonym, z uwzględnieniem specyfiki i potrzeb danej gminy. Odstąpienie od tej zasady narusza związek formalny i materialny pomiędzy aktem wydawanym w ramach delegacji ustawowej a ustawą, co z reguły stanowi istotne naruszenie prawa.

Skarga [...] jest zasadna.

Przedmiot tak rozumianej kontroli w przedmiotowej sprawie stanowi uchwała Rady Gminy w [...] z dnia [...] czerwca 2025 r., Nr XIII.104.2025 w sprawie określenia zasad przyznawania stypendiów za osiągnięcia w nauce, nagród za osiągnięcia w sporcie oraz za twórczość artystyczną. Nie budziło wątpliwości w przedmiotowej sprawie, że zaskarżona uchwała stanowi akt prawa miejscowego.

Wskazana uchwała została podjęta przez Radę Gminy [...] na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 14a u.s.g., art. 31 ust. 1 i 3 u.s. oraz art. 7a ust. 3 u.o.p.d.k. Zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt 14a u.s.g. do wyłącznej właściwości rady gminy należy podejmowanie uchwał w sprawie zasad udzielania stypendiów dla uczniów i studentów. Przepis art. 31 ust. 1 u.s. stanowi, że jednostki samorządu terytorialnego mogą ustanawiać i finansować okresowe stypendia sportowe oraz nagrody i wyróżnienia dla osób fizycznych za osiągnięte wyniki sportowe. Zgodnie z art. 31 ust. 3 u.s. organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego określa, w drodze uchwały, szczegółowe zasady, tryb przyznawania i pozbawiania oraz rodzaje i wysokość stypendiów sportowych, nagród i wyróżnień, o których mowa w ust. 1 i 2, biorąc pod uwagę znaczenie danego sportu dla tej jednostki samorządu terytorialnego oraz osiągnięty wynik sportowy.

Z kolei w myślart. 7 ust. 1u.o.p.d.k. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego oraz inni ministrowie, w odniesieniu do podległych im ośrodków i instytucji kultury, w uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, a także jednostki samorządu terytorialnego mogą ustanawiać i przyznawać doroczne nagrody za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury.Art. 7 ust. 3u.o.p.d.k. stanowi, że Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, w drodze rozporządzenia, a organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego, w drodze uchwały, określą szczegółowe warunki i tryb przyznawania nagród, o których mowa w ust. 1 i 2, biorąc pod uwagę charakter działalności osoby fizycznej lub prawnej lub rangę osiągnięcia w zakresie twórczości artystycznej oraz upowszechniania lub ochrony kultury.

Wskazać należy, że [...] nie zakwestionował możliwości ustalenia zasad przyznawania świadczeń uregulowanych zaskarżoną uchwałą, tj. stypendiów za osiągnięcia w nauce, nagród za osiągnięcia w sporcie oraz za twórczość artystyczną na podstawie ww. przepisów prawa. Sporne zagadnienie w niniejszej sprawie sprowadzało się bowiem do rozstrzygnięcia, czy wprowadzona w zaskarżonej uchwale przesłanka oceny z zachowania jako warunek otrzymania stypendium/nagrody jest zgodna z prawem (§ 2 ust. 1 pkt 2, § 2 ust. 2 uchwały).

Sąd podziela stanowisko, że uzależnienie możliwości uzyskania stypendium za osiągnięcia w nauce, nagród za osiągnięcia w sporcie oraz za twórczość artystyczną od dodatkowej, całkowicie niezależnej i niezwiązanej z tymi osiągnięciami przesłanki w postaci oceny z zachowania, nie znajduje oparcia w powyżej wskazanych obowiązujących przepisach prawa i stanowi przekroczenie delegacji ustawowych. Nadto takie kryterium niewątpliwie może w sposób istotny zawężać krąg osób uprawnionych do ubiegania się o stypendium (nagrodę) (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 22 lipca 2021 r., II SA/Ol 295/21, CBOSA). Zasadnie [...] zakwestionował również pozbawienie prawa do stypendium z uwagi na naganne lub nieodpowiednie zachowanie (§ 9 ust. 1 pkt 4 uchwały). Skarżący trafnie przytoczył stanowisko prezentowane w orzecznictwie w kontekście omawianej przesłanki.

W orzecznictwie zwrócono również uwagę, że ustawodawca w art. 31 ust. 3 u.s. wprost wskazał, że określając w drodze uchwały szczegółowe zasady, tryb przyznawania i pozbawiania oraz rodzaje i wysokość stypendiów sportowych, nagród i wyróżnień, należy brać pod uwagę dwa kryteria: po pierwsze znaczenie danego sportu dla tej jednostki samorządu terytorialnego, po drugie - osiągnięty wynik sportowy. Wśród tych kryteriów nie ma przesłanki oceny z zachowania.

Ustawodawca wart. 7a ust. 3u.o.p.d.k. wskazał, że organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego określające w drodze uchwały szczegółowe warunki i tryb przyznawania nagród za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury, biorą pod uwagę charakter działalności osoby fizycznej lub prawnej bądź rangę osiągnięcia w zakresie twórczości artystycznej oraz upowszechniania lub ochrony kultury. Także w tym zakresie nie wskazano przesłanki oceny z zachowania ucznia jako warunku dopuszczającego przyznanie jakiejkolwiek nagrody (zob. wyrok NSA z dnia 13 maja 2022 r., III OSK 5303/21,CBOSA). Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona przez [...] uchwała i załącznik nr 1 w opisanym powyżej zakresie w sposób istotny narusza prawo.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.