Do 31 grudnia 2026 r. zasadą jest, że w przypadku spełniania warunków do podlegania ubezpieczeniom społecznym z co najmniej dwóch tytułów do tych ubezpieczeń niezdolność do pracy z powodu choroby dotyczy każdego z tych tytułów. Dla każdego z tytułu wystawia się odrębne zwolnienie od pracy. Jeżeli więc ubezpieczony podlega ubezpieczeniom z kilku tytułów i jest chory, a okoliczność tą stwierdza lekarz poprzez wystawianie zwolnienia od pracy, to zwolnienia powinny być wystawione na każdy z tych tytułów.
Zmiana, która wejdzie w życie od 1 stycznia 2027 r., polega na tym, że lekarz – na żądanie ubezpieczonego – nie będzie miał obowiązku wystawienia zwolnienia lekarskiego z określonego tytułu, jeżeli praca zarobkowa w jednym z tych miejsc będzie mogła być wykonywana z uwagi na rodzaj tej pracy. Będzie to dotyczyło np. takiej sytuacji, w której ubezpieczony zatrudniony jest u dwóch pracodawców – np. u jednego na umowie o pracę, a u drugiego na umowie zlecenie – i w czasie, gdy będzie niezdolny do wykonywania pracy u jednego pracodawcy, u drugiego – ze względu na charakter pracy – będzie mógł świadczyć pracę. W takim przypadku ubezpieczony będzie zobowiązany poinformować płatnika składek (uprawionego do wypłaty zasiłków) o okresie, na który zostało mu wystawione zwolnienie od pracy z innego tytułu.
W pozostałym zakresie zasady wystawiania zwolnień lekarskich nie zmienią się.
Zasady i tryb wydawania orzeczeń
Zostaną wprowadzone jednolite regulacje odnoszące się do zasad i trybu wydawania orzeczeń dla celów ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, innych świadczeń należących do właściwości Zakładu oraz dla celów realizacji zadań zleconych Zakładowi na podstawie innych ustaw. W jednym akcie prawnym, tj. w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, zostały określone regulacje dotyczące postępowania związanego z wydaniem orzeczenia, niezależnie od celu, w którym jest wydawane orzeczenie, tj. dla potrzeb ustalenia prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (np. renty z tytułu niezdolności do pracy) czy dla celów pozaubezpieczeniowych (np. trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków sędziego). Zmiany w tym zakresie przyczynią się do przejrzystości regulacji prawnych (wobec aktualnego rozproszenia i różnego brzmienia przepisów w wielu aktach prawnych) oraz do standaryzacji postępowania orzeczniczego we wszystkich rodzajach spraw.
Jednoosobowe orzekanie
Zarówno orzeczenia wydawane po raz pierwszy, jak i orzeczenia wydawane w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy (w związku ze sprzeciwem lub zarzutem wadliwości) – co do zasady będą wydawane jednoosobowo.
Obecnie:
- jednoosobowo orzeczenia wydawane są przez lekarzy orzeczników
- sprzeciwy i zarzuty wadliwości od orzeczeń lekarzy orzeczników rozpatrywane są przez komisje lekarskie działające w składzie 3 lekarzy specjalistów.
Po zmianach przepisów również w przypadku wniesienia sprzeciwu lub zarzutu wadliwości od orzeczenia wydanego przez lekarza orzecznika albo przez specjalistę wykonującego samodzielny zawód medyczny (pielęgniarkę, pielęgniarza, fizjoterapeutę) sprawa będzie kierowana do ponownego rozpatrzenia przez lekarza orzecznika (działającego jednoosobowo). W sprawach szczególnie skomplikowanych – w przypadku ponownego rozpatrywania sprawy w związku ze sprzeciwem lub zarzutem wadliwości orzeczenia – będzie istniała możliwość skierowania sprawy do rozpatrzenia przez trzech lekarzy orzeczników orzekających łącznie
e-wizyty
Postępowanie związane z wydaniem orzeczenia badanie będzie można przeprowadzić z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności.
Orzeczenia wydawane w postaci dokumentu elektronicznego
Określono również nowe sposoby doręczenia orzeczenia:
1) doręczenie dokumentu elektronicznego albo
2) wydruku orzeczenia, jeśli doręczenie orzeczenia w postaci dokumentu elektronicznego nie jest możliwe albo na żądanie osoby zainteresowanej.
Maksymalne terminy na wydanie orzeczenia
(30 dni) oraz możliwość wniesienia ponaglenia przez osobę zainteresowaną w przypadku przekroczenia tego terminu.
Uszczegółowione zasady dostępu ZUS do dokumentacji medycznej podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych
Określono obowiązki tych podmiotów w tym zakresie, utworzono katalog form, w jakich dokumentacja może zostać udostępniona, oraz termin, w jakim podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych jest zobowiązany udostępnić dokumentację medyczną (14 dni od otrzymania wniosku o udostępnienie dokumentacji).
Doprecyzowano i uszczegółowiono regulacje dotyczące postępowania prowadzonego w trybie zwierzchniego nadzoru Prezesa ZUS nad wykonywaniem orzecznictwa lekarskiego, w tym jednoznaczne określenie skutków działań podejmowanych w związku z postępowaniem prowadzonym we wskazanym trybie nadzoru oraz obowiązków informacyjnych.
Podstawa prawna: Ustawa z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 26).
