Wyrok

W obecnym stanie prawnym, nawiązka, nie jest już środkiem karnym, co stanowi wyraz akceptacji stanowiska doktryny i judykatury o głównie kompensacyjnym charakterze tego obowiązku. Zdaniem powoda, nietrafne jest stanowisko strony pozwanej, wskazującej na to, iż nawiązka jest instytucją prawa karnego. W tym kontekście, jak powołał powód, znajduje zastosowanie art. 120 k.p. wskazujący, iż w razie wyrządzenia szkody przez pracownika przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych, do naprawienia wyrządzonej szkody, obowiązany jest wyłącznie pracodawca. Jedynym podmiotem odpowiedzialnym za skutki zdarzenia z dnia 18 grudnia 2020 r. jest więc jedynie pozwany pracodawca powoda. Jednocześnie, w ocenie powoda, w sprawie nie znajdzie zastosowanie przepisk.p. albowiem zgodnie z pismem z dnia 05 grudnia 2023 r. zdarzenie szkodowe zostało zlikwidowane z polisy ubezpieczeniowej pozwanej spółki. Skoro w realiach niniejszej sprawy jedynym odpowiedzialnym za szkodę jest strona pozwana, to strona pozwana powinna zwrócić powodowi uiszczoną przez niego kwotę, a dalszych rozliczeń powinna dochodzić od ubezpieczyciela.

Zdaniem powoda, za odpowiedzialnością strony pozwanej przemawia zasada równości traktowania pracowników. Powód, zawierając umowę o pracę, nie był świadomy jaki zakres ubezpieczenia obejmuje prowadzone przez niego pojazdy. Co więcej, miał prawo oczekiwać, że jego sytuacja prawna nie będzie gorsza od sytuacji kierowcy autobusu miejskiego. H. E. podniósł, że pomiędzy nim a kierowcą autobusu nie ma różnicy jeżeli chodzi o ponoszenie cywilnoprawnych skutków spowodowanych przez siebie zdarzeń drogowych. Powód wskazywał, że miał prawo oczekiwać takiej samej ochrony jak kierowcy autobusów miejskich. Powód zarzucił również, że w przypadku zawarcia przez stronę pozwaną polisy ubezpieczeniowej nieobejmującej nawiązek, stanowi to zaniedbanie pracodawcy skutkujące zapewnieniem różnego poziomu ochrony pracownikom wykonującym podobne zadania.

Jako podstawę odpowiedzialności strony pozwanej powód podał równieżk.c. w związku z art. 300 k.p. albowiem strona pozwana jako pracodawca winna zapewnić pracownikom równe warunki zatrudnienia i równo chronić ich przed konsekwencjami zdarzeń powstałych przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych. Jako element winy pracodawcy powód wskazał również zawarcie takiej umowy ubezpieczenia, w której towarzystwo ubezpieczeń może pomniejszyć wypłaty na rzecz poszkodowanego o koszty między innymi nawiązek, przy braku obowiązku zwrotu ich na rzecz podmiotów, które zapłaty nawiązki faktycznie dokonały. Z ostrożności procesowej powód wnosił o zasądzenie na jego rzecz kwoty 8.300,00 zł stanowiącej różnicę pomiędzy uiszczoną kwotą nawiązki a wysokością jego 3miesięcznego wynagrodzenia (art. 119 k.p.).

W odpowiedzi na pozew strona pozwana (...) (...) (...) sp. z o.o. we K. wniosła o oddalenie powództwa w całości, zawiadomienie o toczącym się procesie i wezwanie do wzięcia w nim udziału (...) Towarzystwa (...) S.A. w L. w charakterze interwenienta ubocznego, zasądzenie od powoda na rzecz strony pozwanej kosztów procesu, według norm prawem przepisanych.

Strona pozwana nie kwestionowała faktu i przebiegu zatrudnienia powoda w spółce. Potwierdziła również fakt potrącenia przez powoda w dniu 18 grudnia 2020 r. Z. E., podczas wykonywania przez niego czynności motorniczego – kierowania tramwajem linii nr 1. Były pracodawca powoda wskazał, że w związku ze zdarzeniem z dnia 18 grudnia 2020 r. poniósł szkodę w postaci uszkodzenia tramwaju linii 1 polegającego na uszkodzeniu szyby czołowej. Kosztorys naprawy sporządzono na kwotę 4.430,53 zł. Na dzień wyrządzenia szkody strona pozwana posiadała ubezpieczenie odpowiedzialności materialnej pracowników w wariancie sumy gwarancyjnej 24.000,00 zł i udziału własnego wynoszącego 200 zł. Ponadto, z polisy pozwanego wypłacono osobie poszkodowanej – Z. E. świadczenie w wysokości 13.759,00 zł. Poszkodowana nie składała odwołania do ubezpieczyciela w zakresie kwoty przyznanego jej odszkodowania, zatem zdaniem strony pozwanej, kwota ta w pełni rekompensuje doznaną przez nią szkodę. W szczególności poszkodowana nie miała wiedzy, że Sąd Okręgowy zasądzi na nią nawiązkę w wysokości 20.000,00 zł albowiem orzeczenie zapadło 9 miesięcy po przyznaniu jej odszkodowania przez ubezpieczyciela.

Strona pozwana podała, że przepisy kodeksu karnego wskazują, iż odpowiedzialność za przestępstwa pracownicze ponosi wyłącznie sprawca czynu zabronionego. Ponadto, wyrok sądu karnego wydany w sprawie prowadzonej przeciwko powodowi nie nakładał na stronę pozwaną obowiązku zwrotu tej nawiązki powodowi. Nikt również w toku postępowania karnego nie został uznany za współwinnego popełnionego czynu. Strona pozwana dalej argumentowała za prawnokarnym (represyjnym) charakterem nawiązki.

W dniu 24 lipca 2025 r. (...) S.A. w L. zostało zawiadomione o toczącym się postępowaniu i wezwano go do udziału w sprawie. Wzywany nie przystąpił do postępowania.

Na rozprawie w dniu 19 stycznia 2026 r. pełnomocnik powoda sprecyzował, iż żądanie zasądzenia na rzecz powoda kwoty 8.300,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie nie stanowi roszczenia ewentualnego a ewentualną podstawę zasądzenia na rzecz powoda należności.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny, istotny dla rozstrzygnięcia:

W dniu 02 listopada 2020 r. H. E. zawarł z (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością we K. umowę o pracę na okres próbny, tj. od 02.11.2020 do 01.02.2021 na stanowisku motorniczy tramwaju z wynagrodzeniem 3.900,00 zł brutto miesięcznie.

Powód przed przystąpieniem do pracy przeszedł wstępne badania lekarskie oraz badania psychologiczne. Orzeczono, iż jest zdolny do kierowania tramwajem.

Dowód:

- umowa o pracę z dnia 02.11.2020 r., k. 12-15;

- orzeczenie lekarskie i orzeczenie psychologiczne – w aktach osobowych powoda.

H. E. w dniu 18 grudnia 2020 r. kierując tramwajem linii (...) wjechał na skrzyżowanie ul. (...) na zamkniętym cyklu świetlnym i na przejściu dla pieszych przed przystankiem „(...)” potrącił pieszą Z. E.. Potrącenie pieszej skutkowało u niej obrażeniami twarzoczaszki oraz pęknięciem przedniej szyby tramwaju. H. E. potrącił Z. E., która natychmiast po zapaleniu się dla niej zielonego światła weszła na przejście dla pieszych. H. E. nie widział pieszej i nie miał szans na na jakąkolwiek reakcję, żeby uniknąć potrącenia pieszej Z. E.. Naruszenie zasad bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz spowodowanie u Z. E. szkody w postaci obrażeń ciała przez H. E. miało charakter nieumyślny. W chwili zdarzenia H. E. był trzeźwy.

Z. E. w wyniku wypadku doznała następujących obrażeń: rana cięta w okolicy bocznego ograniczenia oczodołu lewego, krwiak powłok okolicy czołowej lewej, nosa, obrzęk i krwiak powieki górnej oka lewego z nieznacznym zwężeniem szpary powiekowej oka lewego, obrzęk lewej połowy twarzy, złamanie podstawy przedniego dołu czaszki, po stronie lewej, w zakresie stropu oczodołu lewego, obecność pęcherzyków gazu przymózgowego, złamanie ściany bocznej zatoki czołowej lewej, złamanie lewej kości nosowej z niewielkim przemieszczeniem, obecność licznych ran powierzchownych lewej połowy twarzy: okolic czoła, podoczodołowej, podnosowej, wstrząśnienie – utratę przytomności i niepamięć okolicy czasowej zdarzenia.

Bezsporne, a nadto dowód:

- notatka z dnia 01 grudnia 2021 r., k. 71;

- notatka służbowa z dnia 18 grudnia 2020 r., k. 72;

- wyrok z dnia 08 czerwca 2022 r. Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Śródmieścia we Wrocławiu II Wydział Karny II K 661/21 z uzasadnieniem, k. 16-27, 70.

- przesłuchania powoda na rozprawie w dniu 19 stycznia 2026 r., protokół elektroniczny z rozprawy, a nadto protokół skrócony, k. 132-133.

W dniu 18 grudnia 2020 r. przeważającym przedmiotem działalności (...) (...)spółki z ograniczoną odpowiedzialnością we K. był transport lądowy pasażerski, miejski i podmiejski.

Fakt notoryjny, a ponadto dowód:

- informacja odpowiadająca odpisowi pełnemu z rejestru przedsiębiorców (...).

Wyrokiem Sąd Rejonowego dla Wrocławia – Śródmieścia we Wrocławiu II Wydział Karny z dnia 08 czerwca 2022 r. w sprawie II K 661/21 postępowanie karne prowadzone wobec H. E., oskarżonego o to, że w dniu 18 grudnia 2020 r. we K. kierując tramwajem marki F. na linii (...)o numerze wozu (...) oraz (...) naruszył nieumyślnie zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym w taki sposób, że jadąc torowiskiem wzdłuż ul. (...) nie zachował ostrożności polegającej na prowadzeniu uważnej obserwacji ruchu pojazdów, pieszych i wjechał za sygnalizator świetlny w drugiej sekundzie ruchu zamkniętego dla tego toru jazdy i nie zauważył odpowiednio wcześniej pieszej przechodzącej przez przejście dla pieszych w pierwszej sekundzie nadawanego sygnału ze strony prawej do lewej i nie ustąpił jej pierwszeństwa, doprowadzając do jej potrącenia w wyniku czego piesza Z. E. doznała obrażeń w postaci: złamanie podstawy przedniego dołu czaszki po stronie lewej w zakresie stropu oczodołu lewego z obecnością pęcherzyków gazu przymózgowego, złamanie ściany bocznej zatoki czołowej lewej, złamanie kości nosowej z niewielkim przemieszczeniem, liczne rany połowy twarzy w okolicy czoła, podczołowej, pod nosowej, rana cięta w okolicy bocznego ograniczenia oczodołu lewego, krwiak powłok okolicy czołowej lewej, nosa, obrzęk i krwiak powieki górnej oka lewego z nieznacznym zwężeniem szpary powiekowej oka lewego, obrzęk lewej połowy twarzy, które to obrażenia naruszyły czynności narządów jej ciała na okres powyżej siedmiu dni, tj. o czyn z art. 177 § 1 k.k.

- warunkowo umorzono na okres próby wynoszący dwa lata (art. 66 § 1 k.k. i art. 67 § 1 k.k.);

- nałożono na H. E. obowiązek zapłaty na rzecz Z. E. kwoty 3.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (k.k.).;

- orzeczono wobec H. E. środek karny – zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów na okres dwóch lat (art. 67§ 3 k.k. w zw. z art. 42§ 2 k.k.);

- zasądzono od oskarżonego na rzecz Z. E. kwotę 1440 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

- zasądzono od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe wynoszące 500 zł, zwalniając go od zapłaty pozostałej kwoty oraz od wniesienia opłaty.

Dowód:

- wyrok z dnia 08 czerwca 2022 r. Sądu Rejonowego dla Wrocławia – Śródmieścia we Wrocławiu II Wydział Karny II K 661/21 z uzasadnieniem, k. 16-27, 70.

Na skutek apelacji oskarżycielki posiłkowej Z. E. Sąd Okręgowy we Wrocławiu IV Wydział Karny Odwoławczy zmienił wyrok Sądu Rejonowego w pkt II w ten sposób, że w miejsce nałożonego obowiązku zadośćuczynienia, na podstawie art. 67 § 3 k.k. orzeczono od oskarżonego na rzecz Z. E. nawiązkę w wysokości 20.000,00 zł, w pozostałej zaś części zaskarżony wyrok utrzymano w mocy.

Dowód:

- wyrok z dnia 29 marca 2023 r. Sądu Okręgowego we Wrocławiu IV Wydział Karny Odwoławczy IV Ka (...)/22, k. 28, 69.

Na dzień 18 grudnia 2020 r. tramwaj, którym kierował H. E. nie posiadał ubezpieczenia OC.

(...) Przedsiębiorstwo (...) sp. z o.o. we K. na ten dzień posiadało w (...) S.A. w L. umowę ubezpieczenia OC z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i użytkowania mienia na kwotę 30.000.000,00 zł (polisa nr (...).).

Przedmiotem ubezpieczenia była odpowiedzialność cywilna osób ubezpieczonych za szkody na osobie lub w mieniu wyrządzone poszkodowanym w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej wskazanej w umowie ubezpieczenia, użytkowaniem mienia oraz wprowadzaniem produktu do obrotu w zakresie ryzyk określonych w umowie ubezpieczenia ( § 5 ust. 1 OWU). W zakresie ubezpieczenia ujęte były szkody wyrządzone nieumyślnie, w tym wskutek rażącego niedbalstwa (§ 5 ust. 2 OWU). Umową ubezpieczenia nie były objęte roszczenia o wykonanie umów, o należyte wykonanie umów, roszczenia z tytułu zastępczego wykonania umów, roszczenia o zwrot świadczeń oraz roszczenia o zwrot kosztów poniesionych na poczet lub w celu wykonania umów ( § 6 OWU). Ubezpieczenie nie obejmuje szkód wyrządzonych umyślnie przez ubezpieczającego oraz osoby za które ponosi odpowiedzialność(…)(§ 7 OWU). Ubezpieczenie nie pokrywało grzywien i kar administracyjnych ani sądowych oraz innych kar o charakterze pieniężnym, w tym kar umownych, jak również odszkodowań o charakterze karnym, nałożonych na osoby objęte ubezpieczeniem (§ 8 ust. 3 OWU).

Dowód:

- polisa nr (...) wraz z Ogólnymi Warunkami Ubezpieczenia, k. 89-108.

L. w pojeździe kierowanym w dniu 18 grudnia 2020 r. przez H. E. wynosiła 4.430,53 zł z tytułu pękniętej szyby w pojeździe nr (...). (...) Towarzystwo (...) S.A. pismem z dnia 30 grudnia 2021 r. powiadomiło pracodawcę H. E. o przyznaniu odszkodowania z tego tytułu w wysokości 4.230,53 zł.

Pismem z dnia 22 czerwca 2022 r. (...) Towarzystwo (...) S.A. w L. zawiadomiło (...) Przedsiębiorstwo (...) sp. z o.o. we K. jako ubezpieczonego o przyznaniu i wypłacie na rzecz Z. E. kwoty 13.759,00 zł w ciężar ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej w ramach umowy potwierdzonej polisą (...).

Z. E. nie występowała na drogę postępowania sądowego przeciwko (...) S.A. w L. w związku ze zdarzeniem z dnia 18 grudnia 2020 r.

Dowód:

- pismo z dnia 30 grudnia 2021 r., k. 67;

- pismo z dnia 22 czerwca 2022 r., k. 68;

- informacja (...) S.A. w L., k. 88.

W dniu 06 kwietnia 2023 r. (...) (...) (...) sp. z o.o. we K. w odpowiedzi na pismo H. E. poinformowało, że trwamwaj o numerze 2290 i (...) w dniu zdarzenia, tj. 18 grudnia 2020 r. nie posiadał obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego.

Dowód:

- pismo z dnia 06 kwietnia 2023 r., k. 31-32.

H. E. przekazał na rzecz Z. E. kwotę 20.000,00 zł tytułem nawiązki w dniu 31 lipca 2023 r.

Dowód:

- potwierdzenie przelewu, k. 29,

- oświadczenie Z. E., k. 30.

Pismem z dnia 05 grudnia 2023 r. (...) (...) (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością we K. w odpowiedzi na pismo powoda z dnia 14 listopada 2023 r., które wpłynęło w dniu 16 listopada 2023 r. wskazało powodowi, że uznaje jego roszczenie o zwrot wypłaconej osobie poszkodowanej nawiązki w kwocie 20.000,00 zł za niezasadne.

Ponadto, spółka poinformowała, że w związku ze zdarzeniem z dnia 18 grudnia 2020 r. osobie poszkodowanej zdarzeniem wypłacono świadczenie z polisy (...) sp. z o.o. we K..

Dowód:

- pismo z dnia 05 grudnia 2023 r., k. 33.

Z. E. szkodę wynikającą ze zdarzenia z dnia 18 grudnia 2020 r. zgłosiła do (...) S.A. w L. w 2022 r. Szkoda likwidowana była pod numerem (...). Szkoda likwidowana była w ramach umowy ubezpieczenia (...) (...) (...) sp. z o.o. we K. potwierdzonej polisą o numerze (...). Z. E. na mocy decyzji z dnia 23.06.2022 r. wypłacono świadczenie w wysokości 13.759,00 zł tytułem zadośćuczynienia.

Dowód:

- akta szkody (...) zapisane na płycie CD, k. 109.

W dniu 02 września 2024 r. H. E. zwrócił się do (...) S.A. w L. o zwrot kwoty 20.000,00 zł tytułem uiszczonej na rzecz Z. E. kwoty nawiązki. W dniu 11 września 2024 r. zakład ubezpieczeń poinformował powoda o przyjęciu zgłoszenia szkody. W dniu 01 października 2024 r. zakład ubezpieczeń zawiadomił powoda o tym, iż nie jest możliwe rozpatrzenie jego roszczenia w terminie 30 dni. Jednocześnie powoda wezwano do przekazania brakujących dokumentów – m.in. szczegółowego opisu zdarzenia, W dniu 29 listopada 2024 r. (...) (...) (...) S.A. w L. wskazało, że po zapoznaniu się z przekazanymi informacjami i zebranymi dokumentami, ustalili, iż szkoda powstała w wyniku okoliczności za które odpowiedzialność jest wyłączona i nie zakład ubezpieczeń nie może przyznać powodowi odszkodowania.

Dowód:

- pismo z dnia 02 września 2024 r., k. 34,

- pismo z dnia 29 listopada 2024 r. k. 35,

- akta szkodowe (...)24 – zapisane na płycie CD k. 109;

Ostatecznym przedsądowym wezwaniem do zapłaty z dnia 30 stycznia 2025 r. powód wezwał stronę pozwaną do zapłaty kwoty 20.000,00 zł.

Pismem z dnia 26 lutego 2025 r. spółka wskazała, że podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 05 grudnia 2023 r. Podała jednocześnie, że kwota 20.000 zł została orzeczona dla sprawcy zdarzenia i przepisk.p. nie znajdzie w tej sytuacji zastosowania. Ponoszenie odpowiedzialności typu prawnokarnego jest niezależne od ponoszenia odpowiedzialności pracowniczej.

Dowód:

- ostateczne przedsądowe wezwanie do zapłaty z dnia 30 stycznia 2025 r. k. 36 – 38.

- pismo z dnia 26 lutego 2025 r., k. 39 – 40.

Średnie miesięczne wynagrodzenie H. E. za okres 02.11.2020 r. – 31.01.2021 r. liczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy wyniosło 4.751,28 zł brutto.

Dowód:

- zaświadczenie, k. 66.

Średnie miesięczne wynagrodzenie H. E. na dzień 18 grudnia 2020 r. liczone jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy wyniosło 4.761,43 zł brutto.

Dowód:

- zaświadczenie, k. 130.

H. E. po wypadku z dnia 18 grudnia 2020 r. korzystał z pomocy psychologa i psychiatry. B. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności do 31 października 2028 r. z zaleceniami do wykonywania pracy w warunkach pracy chronionej.

Do końca stycznia 2026 r. H. E. był zatrudniony jako ochroniarz z wynagrodzeniem 3.518,00 zł netto miesięcznie. Utrzymuje się samodzielnie, prowadzi gospodarstwo domowe razem z ojcem. Nie posiada znacznych zobowiązań finansowych.

Dowód:

- przesłuchania powoda na rozprawie w dniu 19 stycznia 2026 r., protokół elektroniczny z rozprawy, a nadto protokół skrócony, k. 132-133.

Dokonując powyższych ustaleń faktycznych, Sąd Rejonowy oparł się na dowodach z dokumentów powołanych we wcześniej części uzasadnienia, albowiem ich prawdziwość i wiarygodność nie były skutecznie zakwestionowane przez strony postępowania, a nadto nie budziły one wątpliwości Sądu. Dokumenty te, załączone do akt sprawy jako załączniki do składanych pism procesowych oraz zalegające w aktach osobowych powoda pozwoliły Sądowi Rejonowemu na odtworzenie przebiegu zatrudnienia powoda u strony pozwanej oraz czynności podejmowanych przez powoda i jego pracodawcę wskutek potrącenia przez powoda w dniu 18 grudnia 2020 r. Z. E.. W sprawie dopuszczono i przeprowadzon również dowód z akt szkodowych postępowań prowadzonych przez (...) S.A. w L. zapisanych na płycie CD, których treści i wiarygodności nie kwestionowała żadna ze stron postępowania. Z akt tych wynikało natomiast, iż poszkodowana Z. E. zgłosiła swoje roszczenia o naprawienie szkody ubezpieczycielowi strony pozwanej i wypłacono na jej rzecz kwotę 13.579,00 zl tytułem zadośćuczynienia.

Na rozprawie w dniu 19 stycznia 2026 r. Sąd przeprowadził dowód z przesłuchania stron z ograniczeniem do przesłuchania powoda H. E.. Z przesłuchania powoda wynikały okoliczności wypadku z dnia 18 grudnia 2020 r., stan zdrowia powoda tuż po wypadku oraz fakt rozpoczęcia przez niego diagnostyki jego dolegliwości. Z przeprowadzonego przesłuchania wynikało również, że powód nie miał świadomości, że pojazd którym kierował jako motorniczy nie miał zawartej umowy ubezpieczenia OC. Większości przekazywanym przez powoda informacjom Sąd dał wiarę albowiem powód wyjaśniał w ocenie Sądu w sposób spójny i logiczny, a nadto przekazywane przez niego informacje znajdowały pokrycie w pozostałym materiale dowodowym w postaci dokumentów. Sąd odmówił wiary podawanym przez powoda informacjom co do tego, iż po wypadku z dnia 18 grudnia 2020 r. zdiagnozowano u niego autyzm wczesnodziecięcy i schizofrenię albowiem powód nie poparł tych twierdzeń żadnymi dodatkowymi dowodami.

Z kolei stosownie do treści art. 67 k.k. Warunkowe umorzenie następuje na okres próby, który wynosi od roku do 3 lat i biegnie od uprawomocnienia się orzeczenia (§ 1). Umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd może w okresie próby oddać sprawcę pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym (§ 2). Umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd nakłada na sprawcę obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części, a w miarę możliwości również obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, albo zamiast tych obowiązków orzeka nawiązkę; sąd może nałożyć na sprawcę obowiązki wymienione w art. 72 § 1 pkt 1-3, 5-6b, 7a lub 7b, a ponadto orzec świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 lub zakaz prowadzenia pojazdów, wymieniony w art. 39 pkt 3, do lat 2. Przepisy art. 72 § 1a i 1b stosuje się odpowiednio (§ 3).

Na podstawie wyżej zacytowanych przepisów wyrokiem z dnia 08 czerwca 2022 r. powoda H. E. poddano środkowi probacyjnemu w postaci warunkowego umorzenia postępowania na okres próby wynoszący dwa lata, zobowiązano go również, co było w przypadku wyroku warunkowo umarzającego postępowanie karne, obligatoryjne, do zapłaty na rzecz poszkodowanej Z. E. zadośćuczynienia w wysokości 3.000,00 zł. Jak wynikało również z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania, od wyroku wydanego przez Sąd Rejonowy dla Wrocławia - Śródmieścia we Wrocławiu II Wydział Karny, jako sądu I instancji apelację złożyła oskarżycielka posiłkowa, czyli właśnie Z. E.. Na skutek złożonego środka odwoławczego, wyrokiem z dnia 29 marca 2023 r. wyrok Sądu Rejonowego został zmieniony w ten sposób, że H. E. zobowiązano do zapłaty na rzecz pokrzywdzonej Z. E. nawiązki w wysokości 20.000,00 zł.

Z konstrukcji art. 67 § 3 k.k. wynika, że ewentualne zasądzenie nawiązki zastępowało obowiązek naprawienia szkody i obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, co potwierdza ugruntowana linia orzecznicza (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 30 listopada 2018 r., sygn. III KK 508/17, SIP Legalis nr 1851591, z dnia 30 maja 2018 r. sygn. V KK 446/17, SIP Legalis nr 1793732 oraz z dnia 30 września 2020 r., sygn. akt I KK 104/20. SIP Legalis nr 2533728). W cytowanych judykatach Sąd Najwyższy wskazywał, że zasądzenie nawiązki jest możliwe zamiast obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia, czyli w wypadkach gdy są podstawy do orzeczenia tych dwóch środków, w szczególności wykazano w postępowaniu istnienie spowodowanej przestępstwem szkody bądź krzywdy wymagającej naprawienia w całości lub w części (III KK 508/17).

Od dnia 1 lipca 2015 r., kiedy weszła w życie nowelizacja Kodeksu karnego, nawiązka zaliczona jest do środków kompensacyjnych, a nie jak według poprzednio obowiązującego stanu prawnego do środków karnych. Obecnie przepisy regulujące nawiązkę znajdują się w Rozdziale Va Kodeksu karnego zatytułowanego "Przepadek i środki kompensacyjne". W odrębnym rozdziale ustawodawca ulokował natomiast katalog kar (por. art. 32 k.k.) i katalog środków karnych (art. 39 k.k.).

Kodeks karny w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania o czynie H. E. przez sąd karny przewidywał następujące podstawy orzeczenia nawiązki: zamiast obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, gdy orzeczenie tych środków kompensacyjnych jest znacznie utrudnione (art. 46 § 2); zamiast przepadku przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa, jeśli orzeczenie przepadku byłoby niewspółmierne do wagi popełnionego czynu (art. 44 § 3); w razie skazania za występek o charakterze chuligańskim, gdy nie orzeczono obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę albo nawiązki na podstawie art. 46 § 2 (art. 57a § 2); w razie warunkowego umorzenia postępowania zamiast obowiązku naprawienia szkody albo zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (art. 67 § 3); w razie skazania za przestępstwo zniesławienia (art. 212 § 3), znieważenia za pomocą środków masowego komunikowania (art. 216 § 4), wyrębu drzewa w lesie albo kradzieży drzewa wyrąbanego lub powalonego (art. 290 § 2).

Charakter wyżej wymienionych nawiązek w doktrynie prawa karnego nie był i nie jest traktowany w sposób jednolity. Jakkolwiek zgodnie podkreślano, że nawiązka orzekana na rzecz osoby pokrzywdzonej w przypadku warunkowego umorzenia postępowania karnego wobec sprawcy przestępstwa ma charakter kompensacyjny (tak np. W. Górowski [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Tom I. Cześć I. Komentarz do art. 1-52, wyd. V, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2016, art. 47.)

Kompensacyjny charakter nawiązki podkreślany był i nadal jest również przez orzecznictwo sądów powszechnych przy okazji rozważania wysokości odszkodowań w procesach cywilnych prowadzonych przez osoby pokrzywdzone. Z orzeczeń sądów powszechnych wynika, że zasądzona w postępowaniu karnym kwota nawiązki podlega zaliczeniu na kwotę dochodzonych odszkodowań. „Kwota nawiązki, przyznana w wyroku karnym, winna być uwzględniona przez sąd cywilny przy ustalaniu wysokości należnego pokrzywdzonemu zadośćuczynienia; nie ma tu znaczenia, który podmiot został zobowiązany do zapłacenia nawiązki, liczy się wyłącznie to, czy przedmiotem obu postępowań była ta sama szkoda (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 6 marca 2018 r., I ACa 966/17.).

Nie miała więc racji strona pozwana argumentująca za tym, że nawiązka uiszczona przez powoda H. E. ma charakter środka karnego, represyjnego za popełnione przez niego przestępstwo. Rację w ocenie Sądu Rejonowego miał za to powód argumentujący za tym, że nawiązka ma charakter odszkodowawczy i jest cywilistycznym elementem postępowania karnego, mającym na celu ułatwienienie osobom pokrzywdzonym przestępstwem dochodzenia roszczeń majątkowych związanych z naprawieniem szkody. Pokrzywdzeni, nie muszą w takim wypadku wszczynać dodatkowego postępowania, na drodze procedury cywilnej, celem dochodzenia należnych im roszczeń w związku z wystąpieniem szkody majątkowej, czy niemajątkowej.

Trudno czynić zarzut powodowi, że obowiązek wyrównania szkody w postaci zapłaty nawiązki został wobec niego orzeczony w wyroku karnym. H. E. bowiem nie miał wpływu na to, czy Sąd Rejonowy ostatecznie zadecyduje o zastosowaniu wobec niego środka probacyjnego, co wiązało się z obligatoryjnym orzeczeniem o odszkodowaniu/zadośćuczynieniu na rzecz pokrzywdzonej albo o nawiązce.

Sąd Rejonowy nie uznał również za słuszną argumentację pozwanej co do tego, iż obowiązek zapłaty nawiązki w wyroku karnym nałożono na powoda, a nie na jego pracodawcę. Zwrócić trzeba w tym miejscu uwagę stronie pozwanej, że jak słusznie zauważyła, nie była stroną prowadzonego postępowania karnego i trudno, aby w takim układzie procesowym sąd nakładał na pracodawcę powoda obowiązek zapłaty nawiązki na rzecz poszkodowanej. Sąd w toku prowadzonego postępowania karnego, co oczywiste, stosował przepisy procedury karnej, a nie przepisy kodeksu pracy o odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez pracownika. Brak orzeczenia o obowiązku zapłaty nawiązki przez pracodawcę powoda w wyroku karnym nie oznaczał jednak, że definitywnie odpowiedzialności pracodawcy za szkody wyrządzone Z. E. należy wyeliminować.

Reasumując, w ocenie Sądu rozpoznającego niniejsze powództwo, nawiązka orzeczona na rzecz pokrzywdzonej Z. E. miała charakter odszkodowawczy, kompensacyjny, mający na celu wyrównanie doznanej przez nią szkody, powstałej w dniu 18 grudnia 2020 r. Nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, czy H. E. spełnił świadczenie wobec poszkodowanej dobrowolnie, czy też był zobowiązany do tego wyrokiem karnym. Zdaniem Sądu Rejonowego, w przypadku gdyby Z. E., zgodnie z treścią art. 120 k.p. swoje ewentualne roszczenia odszkodowawcze skierowała na drodze postępowania cywilnego przeciwko pracodawcy powoda, to ten miałby właśnie, biorąc pod uwagę powyższe, prawo do żądania miarkowania odszkodowania przez wzgląd na uiszczoną przez powoda nawiązkę.

Bez znaczenia pozostało również to, że Z. E. świadczenie od ubezpieczyciela strony pozwanej otrzymała w czerwcu 2022 r. i wysokości tej kwoty nie kwestionowała. Wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu zobowiązujący powoda do zapłaty nawiązki zapadł na skutek apelacji Z. E., zatem należało uznać, że niezależnie od przyznanego jej od ubezpieczyciela świadczenia, dążyła ona w dalszym ciągu do zasądzenia na jej rzecz w toku postępowania karnego świadczenia w większym wymiarze niż orzekł o nim Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 08 czerwca 2022 r.

Powód swoje żądanie w niniejszym procesie opierał na zasadzie przepisu art. 120 k.p. stosownie do którego, w razie wyrządzenia przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych szkody osobie trzeciej, zobowiązany do naprawienia szkody jest wyłącznie pracodawca (§ 1). Wobec pracodawcy, który naprawił szkodę wyrządzoną osobie trzeciej, pracownik ponosi odpowiedzialność przewidzianą w przepisach niniejszego rozdziału (§ 2).

Zgodnie ze ścisłą językową wykładniąk.p. osobista odpowiedzialność pracownika na podstawie przepisów prawa cywilnego o odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych wobec osoby trzeciej za wyrządzoną jej szkodę jest więc wyłączona (z reguły chodziłoby o odpowiedzialność pracownika wobec osoby trzeciej na podstawie art. 415 k.c., zgodnie z którym, kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia). Przepis art. 120 § 1 k.p., rozumiany w taki sposób, reguluje zagadnienie należące do dziedziny prawa cywilnego, wyłączając roszczenia przysługujące poszkodowanej osobie trzeciej na mocy przepisów prawa cywilnego w stosunku do sprawcy szkody – pracownika. Pracowniczy status sprawcy szkody jest więc okolicznością wyłączającą jego cywilnoprawną odpowiedzialność wobec poszkodowanej osoby trzeciej (Ł. Pisarczyk, J. Skoczyński [w:] Kodeks pracy. Komentarz, wyd. VII, red. L. Florek, Warszawa 2017, art. 120).

Przepis art. 120 k.p. modyfikuje zasady odpowiedzialności cywilnej za wyrządzenie szkody, przez ustanowienie legitymacji biernej pracodawcy za szkodę wyrządzoną przez pracownika osobie trzeciej, ale granicą tej modyfikacji jest niemożność pozbawienia poszkodowanego możliwości uzyskania pełnego odszkodowania, ochrona pracownika wyrządzającego szkodę nie może bowiem odbywać się kosztem poszkodowanego. Wprawdzie pracodawca jest zobligowany do wyłącznego wynagrodzenia szkody wyrządzonej osobie trzeciej nieumyślnie przez pracownika przy wykonywaniu przez niego obowiązków pracowniczych, ale odpowiedzialność cywilna pracownika nie zostaje uchylona, a zmodyfikowana przez wprowadzenie kolejności świadczenia, obligującego poszkodowanego do kierowania roszczenia w pierwszej kolejności do pracodawcy.

Konsekwencją powyższego jest uznanie, iż przepis ten ustanawia subsydiarną odpowiedzialność pracownika wobec poszkodowanego za szkodę wyrządzoną przez pracownika nieumyślnie czynem niedozwolonym przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych, jeżeli pracodawca ponoszący odpowiedzialność w pierwszej kolejności, nie jest w stanie wypłacić należnego odszkodowania. Odpowiedzialność ta będzie jednak wchodziła w grę jedynie w sytuacji, gdy upadnie możliwość wyłącznego wynagrodzenia szkody przez pracodawcę, na skutek niemożności uzyskania od tego podmiotu realnego zaspokojenia.

Przyjęta w przepisiek.p. formuła odpowiedzialności odnosi się do przypadków wyrządzenia szkody przez pracownika osobie trzeciej, rozumianej jako osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, a także inny pracownik danego pracodawcy, przy wykonywaniu przez wyrządzającego szkodę obowiązków pracowniczych. Przy czym pracownik wyrządza szkodę przy wykonywaniu swych obowiązków, gdy szkoda ta pozostaje w normatywnym wewnętrzno-organizacyjnym, funkcjonalnym związku przyczynowym z powierzonymi mu czynnościami, które podjął na podstawie stosunku pracy w ramach wykonywania zadań związanych z przedmiotem działalności tego zakładu. Przepis art. 120 § 1 k.p. nie ma zatem zastosowania, gdy pracownik wyrządził szkodę osobie trzeciej nie przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych, a jedynie przy sposobności wykonywania tych obowiązków .

W kontekście tych spostrzeżeń należy przyjąć, kierując się ustaleniami judykatury, że pracodawca nie ponosi odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną na terenie zakładu pracy przez osobę pozostającą z nim w stosunku pracy, jeżeli sprawca szkody wyrządził ją innej osobie w czasie przeznaczonym na wykonywanie przez niego pracy przez czynności wykraczające poza zakres jego obowiązków pracowniczych i poza zakres działalności zakładu pracy. Sprawca takiej szkody, wyrządzając ją jedynie przy sposobności zatrudnienia w zakładzie pracy, nie występuje w charakterze pracownika, nie działa bowiem w zamiarze osiągnięcia celów objętych działalnością zakładu pracy .

Istnieje zatem możliwość dochodzenia naprawienia szkody przez poszkodowanego bezpośrednio od sprawcy szkody. Taka ewentualność wchodzi również w rachubę, jeżeli pracownik wyrządził szkodę nieumyślnie czynem niedozwolonym przy wykonywaniu swych obowiązków, jeżeli zakład pracy na skutek upadłości nie jest w stanie wypłacić należnego odszkodowania. Ten przypadek przywoływany jest niekiedy jako argument na rzecz wspomnianego wcześniej poglądu o subsydiarnym charakterze odpowiedzialności sprawcy szkody, który pozostaje, co należy jeszcze raz podkreślić, w wyraźnej opozycji do ochronnej funkcji prawa pracy i kodeksowej zasady ograniczonej odpowiedzialności materialnej pracowników.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 13.05.1975 r., III PZP 5/75 (OSPiKA 1976/7–8, poz. 135), stwierdził, że art. 120 § 1 k.p. wprowadził istotną zmianę zasad odpowiedzialności wynikających z przepisów Kodeksu cywilnego o czynach niedozwolonych, ograniczając podmiotowo uprawnienie osoby trzeciej do żądania odszkodowania wyłącznie od pracodawcy. Taki sam pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uchwale (7) z 7.06.1975 r., III CZP 19/75 (OSNCP 1977/2, poz. 20), wskazując, żek.p., choć umiejscowiony jest w prawie pracy i do tego prawa przynależny, reguluje zagadnienia należące do zakresu prawa cywilnego i modyfikuje przepisy prawa cywilnego, wyłączając roszczenie osoby trzeciej o naprawienie szkody w stosunku do sprawcy szkody, gdyż do naprawienia tej szkody zobowiązany jest wyłącznie pracodawca. Sąd Najwyższy podtrzymał przedstawiony pogląd w kolejnych orzeczeniach: uchwale z 8.10.1975 r., IV PZP 8/75, NP 1977/1, s. 119 oraz w uchwale (7) z 12.06.1976 r., III CZP 5/76, OSNCP 1977/4, poz. 61.”

Podkreślić jednak należy, że artykuł 120 § 1 k.p. nie stanowi podstawy prawnej odpowiedzialności pracodawcy za szkodę wyrządzoną przez pracownika osobie trzeciej. Podstaw odpowiedzialności pracodawcy należy poszukiwać w Kodeksie cywilnym lub innym akcie prawnym. Odpowiedzialność pracodawcy na podstawie Kodeksu cywilnego może wynikać w szczególności z art. 416, 417–421, 430 oraz art. 474 k.c. W podanych przepisach jedną z przesłanek odpowiedzialności jest wina funkcjonariusza publicznego bądź podwładnego czy też niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania przez osobę, przy pomocy której dłużnik wykonuje zobowiązanie. Odpowiedzialność pracodawcy może również wynikać z art. 433–435 k.c., które ustanawiają odpowiedzialność na zasadzie ryzyka, oraz z art. 436 k.c., który ustanawia odpowiedzialność posiadacza mechanicznego środka komunikacji za szkody wyrządzone ruchem tego środka.

Co trzeba jeszcze w tym miejscu podkreślić, żadna ze stron postępowania, zwłaszcza strona pozwana nie kwestionowała sposobu popełnienia czynu zabronionego przez powoda, którego skutkiem były obrażenia ciała poszkodowanej Z. E. oraz tego, że szkoda została wyrządzona w trakcie wykonywania przez powoda obowiązków pracowniczych. W szczególności strona pozwana nie powoływała się na ewentualnie umyślne wyrządzenie szkody Z. E. przez powoda.

Wina nieumyślna występuje wtedy, gdy pracownik nie ma zamiaru wyrządzenia szkody, jednak przewidując taką możliwość, bezpodstawnie przypuszcza, że szkoda nie nastąpi (lekkomyślność, wina nieumyślna świadoma), bądź wówczas, gdy takiej możliwości nie przewiduje, choć w okolicznościach sprawy mógł i powinien przewidzieć jej powstanie (niedbalstwo, wina umyślna nieświadoma). W niektórych wypowiedziach i orzeczeniach sądowych zachowanie się opisane wyżej jako lekkomyślność jest traktowane jako niedbalstwo i vice versa.

Jednak różnice te nie mają istotnego, aplikacyjnego znaczenia, ponieważ rozróżnienie niedbalstwa i lekkomyślności jako postaci winy nieumyślnej nie ma odzwierciedlenia w języku ustawy. Konsekwencje prawne, polegające na określeniu zakresu odpowiedzialności pracownika, wiążą się zaś wyłącznie z rodzajem zawinienia, a nie z postacią winy nieumyślnej. Wina umyślna natomiast istnieje wówczas, gdy sprawca chce wyrządzić szkodę w mieniu pracodawcy i celowo do tego zmierza (zamiar bezpośredni) lub gdy mając świadomość szkodliwych skutków swego działania i przewidując ich nastąpienie, godzi się na nie, choć nie zmierza bezpośrednio do wyrządzenia szkody (zamiar ewentualny).

Umyślne niedopełnienie obowiązku nie musi być zatem uznane za równoznaczne z umyślnym wyrządzeniem szkody, jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że wyrządzenie szkody nie było objęte zamiarem sprawcy. Podobnie jak w przypadku postaci winy nieumyślnej, wyrządzenie szkody w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym nie ma wpływu na zakres obowiązku odszkodowawczego, który jest pełny w obu wymienionych przypadkach (A. Tomanek [w:] Kodeks pracy. Komentarz. Tom II. Art. 94–304(5), wyd. VII, red. K. W. Baran, Warszawa 2025, art. 114).

Sąd Rejonowy na rozprawie w dniu 19 stycznia 2026 r. przebieg wydarzeń z dnia 18 grudnia 2020 r. uczynił przedmiotem przesłuchania powoda. Z przesłuchania tego wynikało, że Z. E. jako piesza weszła na przejście dla pieszych w pierwszym możliwym momencie, tuż po zapaleniu się dla pieszych zielonego światła. Powód nie widział pieszej wchodzącej na przejście dla pieszych i nie miał możliwości zareagowania na jej pojawienie się na przejściu dla pieszych. Potrącenie Z. E. spowodowane było więc brakiem zachowania przez powoda zasad należytej ostrożności i brakiem przestrzegania przepisów ruchu drogowego.

Powyższe przywiodło Sąd do wniosku, że szkoda wyrządzona Z. E. przypisanym powodowi przestępstwem została przez niego wyrządzona w sposób nieumyślny, zresztą jak nieumyślne było samo naruszenie przez powoda zasad bezpieczeństwa w ruchu lądowym, co ustalono w toku prowadzonego przeciwko powodowi postępowania karnego. Powód nie przewidywał możliwości spowodowania szkody po stronie Z. E., choć zachowując należytą ostrożność mógł to przewidywać. Trudno zresztą o inne wnioskowanie, zakładające, że wprawdzie powód w sposób nieumyślny naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, ale skutkowało to umyślnym wyrządzeniem szkody u pieszej Z. E.. W niniejszej sprawie zatem, wobec braku umyślności po stronie powoda, w spowodowaniu szkody, brak było podstaw do przyjęcia pełnej odpowiedzialności powoda H. E. za naprawienie wyrządzonej Z. E. szkody (k.p.).

Jak zostało to już wcześniej zasygnalizowane, wskazanie w przepisach kodeksu pracy podmiotu odpowiedzialności, wobec którego należy dochodzić roszczenia o odszkodowanie, nie zwalnia od odpowiedzialności pracownika, sprawcy szkody. Odpowiada on bowiem wobec pracodawcy na zasadach określonych w przepisach Kodeksu pracy. W grę wchodzi zatem odpowiedzialność ograniczona. Wobec faktu, że na pracowniku ciąży obowiązek zwrotu pracodawcy wypłaconego odszkodowania (w granicach ustawowej formuły odpowiedzialności), omawiany rodzaj odpowiedzialności określa się mianem regresowej.

Stosownie do treścik.p. Odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.

Komentowany przepis reguluje zasady ustalenia wysokości odszkodowania w odniesieniu do pracownika, który nieumyślnie wyrządził szkodę. Podstawą określenia szkody podlegającej kompensacji jest zatem rozmiar rzeczywistej straty, o której jest mowa w art. 115 k.p. O ile szkoda ta przewyższa kwotę trzymiesięcznego wynagrodzenia pracownika w dniu jej wyrządzenia, odszkodowanie ustala się tej wysokości, która wyznacza górny pułap odpowiedzialności materialnej z winy nieumyślnej. Jeżeli pracownik wyrządził pracodawcy szkody w wyniku kilku różnych czynów, to należne od niego odszkodowanie trzeba obliczyć w stosunku do każdej z tych szkód osobno. Jeżeli zatem kierowca uszkodził towar w czasie dwóch kolejnych kursów, odszkodowanie oblicza się dla każdego z tych zdarzeń oddzielnie, a żadne z tych odszkodowań nie może przekraczać 3-miesięcznego wynagrodzenia pracownika.

Gdy szkoda została wyrządzona czynem ciągłym, np. przez brak należytego nadzoru, to ciągłość tego czynu przerywa ujawnienie go wobec sprawcy szkody. Odszkodowanie należne z tytułu szkody wyrządzonej czynem ciągłym nie może zatem przekroczyć kwoty określonej w art. 119 k.p. Z tytułu szkody popełnionej po ujawnieniu tego czynu wobec sprawcy szkody (pracownika), ponosi on jednak ponownie odpowiedzialność w granicach wyznaczonych przez art. 119 k.p., w razie nieumyślnego wyrządzenia szkody. Kwotę wynagrodzenia do celów ustalenia wysokości odszkodowania na podstawie art. 119 k.p. oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop. Nie bierze się jednak pod uwagę zmian w warunkach wynagradzania lub wysokości składników wynagrodzenia wprowadzonych po dniu wyrządzenia szkody (§ 3 r.s.u.w.)( A. Tomanek [w:] Kodeks pracy. Komentarz. Tom II. Art. 94–304(5), wyd. VII, red. K. W. Baran, Warszawa 2025, art. 119).

Pracownik wyrządzający z winy nieumyślnej szkodę osobie trzeciej ponosi wobec zakładu pracy, który tę szkodę naprawił, odpowiedzialność w ograniczonej wysokości ( , ,i 2 k.p.).Względem zakładu pracy, który naprawił szkodę osobie trzeciej, pracownik odpowiada w sposób ograniczony (art. 119 § 1 i art. 121 k.p.). Ta ograniczona odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną osobie trzeciej ma jednak zastosowanie tylko wtedy, gdy niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków pracowniczych posiada cechy winy nieumyślnej. Jeżeli zaś wyrządzenie szkody przez pracownika następuje umyślnie, ponosi on względem zakładu odpowiedzialność za szkodę w pełnej wysokości (art. 120 § 2 i art. 122 k.p.). Szkoda w takim wypadku obejmuje nie tylko straty efektywne, ale także uszczerbek, polegający na udaremnieniu uzyskania korzyści, jakiej poszkodowany zakład mógł się spodziewać, gdyby zdarzenie wywołujące szkodę nie nastąpiło. Za szerokim ujęciem szkody w tych sytuacjach, kiedy pracownik wyrządza szkodę umyślnie, przemawia prewencyjno-wychowawcza funkcja odszkodowania ( uchwała SN z dnia 13 czerwca 1975 r., IV PZP 7/75, LEX nr 12346).

W ocenie Sądu Rejonowego, po zastosowaniu art. 119 k.p. do sytuacji prawnej powoda H. E., należało uznać, że jego odpowiedzialność za skutki wypadku z dnia 18 grudnia 2020 r. i szkodę wyrządzoną poszkodowanej Z. E. do kwoty stanowiącej 3-krotność jego wynagrodzenia liczonego według dnia 18 grudnia 2020 r., tj. daty wyrządzenia szkody i zasad ustalania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.

Dla oceny zasadności i wysokości dochodzonej przez powoda kwoty nie miało w ocenie Sądu znaczenia to, iż jak podnosił w pozwie i na rozprawie w dniu 19 stycznia 2026 r. zdiagnozowano u niego już po wypadku z dnia 18 grudnia 2020 r. autyzm wczesnodziecięcy i schizofrenię. Po pierwsze bowiem powód, oprócz okazania na rozprawie w dniu 19 stycznia 2026 r. legitymacji osoby niepełnosprawnej, twierdzeń o występujących u niego schorzeniach nie poparł żadnymi dowodami, w szczególności dokumentacją medyczną. Orzeczenie o niepełnosprawności natomiast powód mógł uzyskać z wielu przyczyn. Po drugie, Sąd miał na względzie, że powód przed dopuszczeniem go do pracy u strony pozwanej przeszedł wstępne badania lekarskie, w tym psychologiczne. Na dzień rozpoczęcia obowiązków motorniczego pracodawca powoda nie miał żadnych podstaw do poddawania w wątpliwości jego predyspozycji do wykonywania tego rodzaju obowiązków. Wreszcie, stosunek pracy powoda ze stroną pozwaną został nawiązany na podstawie umowy o pracę, w sposób dobrowolny. Gdyby powód miał jakiekolwiek wątpliwości co do tego, czy powinien wykonywać pracę motorniczego, nie powinien był aplikować na stanowisko motorniczego u strony pozwanej, zawierać umowy o pracę i przystępować do wykonywania pracy.

Powód wskazywał również, że pracodawca przed zawarciem umowy o pracę nie zawiadomił go o tym, że tramwaje jako pojazdy szynowe nie są objęte obowiązkiem zawarcia umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Z tego samego faktu powód powoływał, że odpowiedzialności pracodawcy można poszukiwać na gruncie przepisuk.c. w zw. z art. 300 k.p. albowiem pozwana spółka nie zapewniła mu takich samych warunków pracy (w zakresie ponoszenia odpowiedzialności za ewentualnie popełnione błędy) jak kierowcy zatrudnieni u strony pozwanej do obsługi autobusów.

W ocenie Sądu Rejonowego zarzut powoda co do nierównego traktowania pracowników strony pozwanej należało uznać za chybiony. Powód mógłby powoływać się na nierówne traktowanie go przez pracodawcę w przypadku ustalenia, że strona pozwana innym motorniczym zapewniała w tym okresie pojazdy posiadające obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. Do wykazania takiej okoliczności, powód w toku niniejszego postępowania nawet nie zmierzał. Wszyscy pracownicy strony pozwanej w zakresie ponoszenia odpowiedzialności cywilnoprawnej za skutki wykonywanych przez siebie czynności byli chronieni właśnie przez przepis art. 120 k.p. zgodnie z którym, to pracodawca w pierwszej kolejności obowiązany jest do naprawienia wyrządzonych przez pracowników szkód majątkowych i niemajątkowych, z odpowiednimi modyfikacjami odpowiedzialności pracodawcy, wynikającymi m.in. z przepisu art. 119 k.p.

Trudno też uznać za słuszny zarzut powoda co do tego, iż zawarcie przez stronę pozwaną umowy ubezpieczenia, która zakładała brak obowiązku zwrotu nawiązek jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Po pierwsze, z ogólnych warunków ubezpieczenia spornej polisy nie wynika, aby ubezpieczyciel strony pozwanej – (...) S.A. w L., uwolniony był od odpowiedzialności w przypadku nałożenia na ubezpieczonego obowiązku zapłaty nawiązki. Po drugie, nawet zawarcie przez stronę pozwaną umowy ubezpieczenia w wyłączeniem odpowiedzialności ubezpieczyciela w zakresie nawiązek nie oznacza brak odpowiedzialności za zapłatę tego rodzaju należności po stronie pozwanej.

Kwota stanowiąca trzykrotność wynagrodzenia powoda brutto w dacie wyrządzenia szkody wynosiła 14.284,29 zł. Różnica pomiędzy kwotą 20.000,00 zł uiszczoną tytułem nawiązki, a kwotą 14.284,29 zł w wysokości 5.715,71 zł stanowiła kwotę odpowiedzialności strony pozwanej za szkodę wyrządzoną w dniu 18 grudnia 2020 r. i taką też kwotę od strony pozwanej zasądzono w pkt I wyroku na rzecz H. E.. O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty orzeczono na podstawie art. 481 § 1 k.c. zgodnie z żądaniem pozwu. Powód żądał zasądzenia tych odsetek od dnia 05 grudnia 2023 r. i Sąd Rejonowy nie miał podstaw, aby żądanie powoda w tym zakresie uznać za nieuzasadnione. Po pierwsze, strona pozwana pomimo, iż wnosiła o oddalenie powództwa w całości nie przedstawiła żadnych twierdzeń i argumentów przemawiającym za innym okresem, za który odsetki ustawowe za opóźnienie powodowi ewentualnie mogłyby być należne. Po drugie, Sąd Rejonowy miał na względzie, że powód H. E. szkodę Z. E. naprawił, dokonując zapłaty kwoty 20.000,00 zł już w dniu 31 lipca 2023 r. i od tego dnia miał już prawo występować przeciwko pracodawcy z żądaniem zwrotu części uiszczonej kwoty. Dalej idące powództwo powoda w pkt II orzeczenia oddalono.

W pkt III wyroku nie obciążono powoda H. E. kosztami procesu poniesionymi przez stronę pozwaną w niniejszym postępowaniu. Z żądanej kwoty 20.000,00 zł zasądzono na rzecz powoda 5.715,71 zł, co stanowiło około 28,5 % kwoty dochodzonego przez niego roszczenia. Stosownie do brzmienia przepisu art. 100 zdanie 1 k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Zarówno powód jak i strona pozwana zastępowani byli w niniejszym postępowaniu przez zawodowych pełnomocników i wynagrodzenie każdego z tych pełnomocników Sąd ustalił w wysokości po 2.700 zł ((§ 2 pkt 5 w zw. z 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie Dz.U.2023.1964 t.j. z dnia 2023.09.22 – w przypadku pełnomocnika powoda i § 2 pkt 5 w zw. z 9 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2023.1935 t.j. z dnia 2023.09.20 – w przypadku pełnomocnika strony pozwanej).

Powód, stosując zasadę stosunkowego rozdzielenia kosztów, powinien więc uiścić na rzecz strony pozwanej kwotę 1161 zł tytułem zastępstwa procesowego zawodowego pełnomocnika. Mając jednak na względzie sytuację życiową i finansową powoda, Sąd uznał za uzasadnione skorzystanie z dobrodziejstwa przepisu art. 102 k.p.c. stanowiącego o tym, że w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Jak wynikało z przesłuchania powoda, zatrudnienie posiadał on jedynie do końca stycznia 2026 r. Dotąd pracował jako ochroniarz osiągając z tego tytułu minimalne wynagrodzenie za pracę. Powód posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i wskazania co do pracy chronionej, co w poszukiwaniu nowego zatrudnienia znacząco zawęża jego możliwości uzyskania nowej pracy zarobkowej. W ocenie Sądu Rejonowego okoliczności podawane przez powoda stanowią szczególne uzasadnianie przemawiające za nieobciążaniem powoda kosztami procesu strony pozwanej w zakresie w jakim powód przegrał niniejszy proces.

O nieuiszczonych kosztach sądowych orzeczono w punkcie IV. i V. sentencji wyroku, na podstawie art. 97 i 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.2023.1144). Powód H. E. z mocy prawa był zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 4 ustawy), które w niniejszej sprawie wynosiły 1.000,00 zl i stanowiły nieuiszczoną opłatę sądową od pozwu. W pkt IV wyroku Sąd Rejonowy nakazał stronie pozwanej uiścić 28,5 % tej kwoty, czyli 285 zł albowiem właśnie w takiej części strona pozwana przegrała niniejsze postępowanie. Pozostałe koszty sądowe w pkt V. wyroku przejęto na rachunek Skarbu Państwa.

Sąd w punkcie VI. sentencji wyroku nadał wyrokowi w punkcie I. rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 4.751,28 zł. Zgodnie bowiem z art. 477 2§ 1 k.p.c. zasądzając należność pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy, Sąd z urzędu nada wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej wykonalności w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika.

Wobec powyższego, orzeczono jak w sentencji wyroku.