Do obowiązków pracownika samorządowego należy w szczególności stałe podnoszenie umiejętności i kwalifikacji zawodowych (art. 24 ust. 2 pkt 7 ustawy o pracownikach samorządowych). Pracownicy samorządowi uczestniczą w różnych formach podnoszenia wiedzy i kwalifikacji zawodowych, a w planach finansowych jednostek, przewiduje się środki finansowe na podnoszenie wiedzy i kwalifikacji zawodowych (art. 29 ustawy o pracownikach samorządowych).

Przepisy o pracowników samorządowych jedynie we wskazanym, ograniczonym zakresie, ustalają zasady podnoszenia kwalifikacji zawodowych pracowników samorządowych, w pozostałym zakresie odsyłając do uregulowań Kodeksu pracy (art. 43 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych).

Pracodawca jest obowiązany ułatwiać pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych (art. 17 i art. 94 pkt 6 Kodeksu pracy). Obowiązek ułatwiania pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych nie oznacza, że pracownik może domagać się od pracodawcy zorganizowania i przeprowadzenia określonego rodzaju szkolenia (wyrok Sądu Najwyższego z 25 maja 2000 r., sygn. akt I PKN 657/99). Odnosi się to również do finansowania lub współfinansowania podnoszenia kwalifikacji przez pracownika – decyzję w tym zakresie podejmuje pracodawca.

Przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych rozumie się zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności przez pracownika, z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą (odbywa się ono wówczas na zasadach określonych w przepisach art. 103 1 –103 5kp). Pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe przysługują w szczególności:

1. urlop szkoleniowy;
2. zwolnienie z całości lub części dnia pracy, na czas niezbędny, by punktualnie przybyć na obowiązkowe zajęcia oraz na czas ich trwania.

Za czas urlopu szkoleniowego oraz za czas zwolnienia z całości lub części dnia pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Pracodawca może przyznać pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe dodatkowe świadczenia, w szczególności pokryć opłaty za kształcenie, przejazd, podręczniki i zakwaterowanie.

Jeśli pracownik podnosi kwalifikacje zawodowe z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą pracodawca zasadniczo powinien zawrzeć z nim na piśmie umowę określającą wzajemne prawa i obowiązki stron (tzw. umowę szkoleniową). Nie ma obowiązku zawierania umowy szkoleniowej z pracownikiem podnoszącym kwalifikacje zawodowe z inicjatywy pracodawcy lub za jego zgodą wtedy, gdy pracodawca nie zamierza zobowiązywać pracownika do pozostawania przez określony czas w zatrudnieniu u pracodawcy po ukończeniu podnoszenia kwalifikacji (art. 103 4§ 3 kp). Jeśli więc pracodawca nie wymaga „odpracowania” kosztów, jakie poniósł na podnoszenie kwalifikacji zawodowych przez pracownika (np. opłaty za naukę czy kosztów dojazdów, jeżeli szkolenie odbywało się w innym mieście), może nie zawierać umowy szkoleniowej. Jednak zawarcie takiej umowy w formie pisemnej do celów dowodowych nie będzie błędem, a może być ułatwieniem. Zwłaszcza w przypadku wątpliwości na co konkretnie strony się umówiły i jakie ma to wpływ na uprawnienia pracownicze.

W sytuacji, gdy pracownik samorządowy nie będzie dokształcać się z inicjatywy bądź za zgodą pracodawcy, pracodawca może udzielać mu wyłącznie bezpłatnych urlopów oraz zwolnień od pracy. W takiej sytuacji w zakres świadczeń powinien zostać ustalony w porozumieniu szkoleniowym zawartym między pracodawcą i pracownikiem (art. 103 6kp).