Prawo i finanse w kulturze

Zmiany w dokumentacji zasiłkowej - niektóre dane ZUS ustali samodzielnie

Od 1 lipca 2026 r. płatników zasiłków czekają zmiany, które mają uprościć obsługę świadczeń i ograniczyć liczbę dokumentów wymaganych od ubezpieczonych. Najważniejsze ułatwienie to rezygnacja z części zaświadczeń, w tym formularza Z-3b w przypadku osób prowadzących działalność, osób współpracujących i duchownych. W wielu sprawach wystarczający ma być sam wniosek o zasiłek.

Przepisy zakładają też, że ZUS samodzielnie ustali część danych potrzebnych do wypłaty świadczenia. Dotyczy to m.in. informacji dostępnych w systemach i rejestrach publicznych, np. aktu urodzenia dziecka przy zasiłku macierzyńskim wypłacanym przez ZUS. Płatnik nie powinien więc żądać od ubezpieczonego danych, które organ może pozyskać sam.

Ułatwieniem będzie również możliwość szerszego korzystania z zagranicznych dokumentów stanu cywilnego oraz ograniczenie liczby dokumentów przy zasiłku opiekuńczym, np. w razie choroby niani albo dziennego opiekuna. Dla płatnika oznacza to konieczność aktualizacji formularzy, checklist i instrukcji, ale docelowo prostszą, szybszą i mniej sformalizowaną obsługę wniosków zasiłkowych.

księgowośćkadrydyrektor

Zaczyna działać Centralny Rejestr Umów - ustal, kto zgłasza umowy do wpisu

Od 1 lipca 2026 r. instytucje kultury zostają objęte obowiązkiem raportowania zawieranych umów w Centralnym Rejestrze Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych, prowadzonym przez Ministra Finansów.

Nowy obowiązek obejmie umowy zawierane w formie pisemnej, elektronicznej, dokumentowej lub szczególnej, niezależnie od ich wartości. Oznacza to, że instytucje kultury powinny przygotować wewnętrzne procedury pozwalające na sprawne przekazywanie danych do CRU oraz ich późniejszą aktualizację.

W rejestrze trzeba będzie udostępniać m.in. numer umowy, datę jej zawarcia, okres obowiązywania, strony umowy, przedmiot, wartość, źródło finansowania, status umowy oraz informacje o ewentualnym wyłączeniu jawności. Dane należy wprowadzać i aktualizować bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 30 dni od zawarcia umowy albo zmiany informacji.

Kończy się nabór zgłoszeń do pilotażowej edycji Programu Pedagog Gościnny

Do 3 lipca 2026 r. trwa nabór zgłoszeń do pilotażowej edycji Programu Pedagog Gościnny. Organizatorem inicjatywy jest Narodowy Instytut Muzyki i Tańca, a prognozowany budżet projektu wynosi 100 000 zł brutto.

Celem programu jest stworzenie mechanizmu, który umożliwi instytucjom posiadającym zawodowe zespoły taneczne zapraszanie pedagogów gościnnych. Ich pobyt ma wzbogacić warsztat artystyczny tancerzy, pogłębić kompetencje choreograficzne i pedagogiczne kadry oraz wzmocnić pozycję instytucji w krajowym i międzynarodowym środowisku tańca.

Pedagogiem gościnnym może być osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą lub reprezentowana przez dom produkcyjny albo spółdzielnię. Musi to być wybitny specjalista w dziedzinie tańca klasycznego lub współczesnego, posiadający udokumentowany dorobek artystyczny lub pedagogiczny na poziomie krajowym bądź międzynarodowym oraz co najmniej 10 lat aktywności zawodowej.

Pedagog gościnny nie może być zatrudniony w instytucji goszczącej w roku, którego dotyczy wniosek.

Program skierowany jest do samorządowych instytucji kultury oraz organizacji pozarządowych posiadających zawodowy zespół taneczny, stały repertuar i siedzibę w Polsce.

W ramach inicjatywy instytucja goszcząca może otrzymać dofinansowanie w wysokości 20 000 zł brutto na realizację wizyty.

Wizyty mogą odbywać się od 15 sierpnia do 15 listopada 2026 r. Minimalna długość pobytu wynosi tydzień, a maksymalna nie może przekroczyć dwóch tygodni. W tym czasie pedagog gościnny prowadzi codzienne lekcje tańca klasycznego lub współczesnego z zespołem baletu albo tańca.

Jako działania dodatkowe, ujęte w planie wizyty, mogą zostać zrealizowane również master class lub warsztaty.

Aby wziąć udział w programie, należy złożyć wniosek za pośrednictwem Systemu Obsługi Programów NIMiT. Wyniki naboru zostaną ogłoszone do 24 lipca 2026 r. na stronie internetowej NIMiT w zakładce „Aktualności”.

Kończy się nabór zgłoszeń do „Programu rozwoju kompetencji pianistów w zakresie pracy z baletem”

Do 6 lipca 2026 r. trwa nabór zgłoszeń do „Programu rozwoju kompetencji pianistów w zakresie pracy z baletem”, organizowanego przez Narodowy Instytut Muzyki i Tańca. Celem programu jest rozwój kompetencji pianistów w zakresie akompaniamentu fortepianowego podczas lekcji baletu oraz przygotowań do spektakli baletowych.

Program adresowany jest do pianistów, którzy wyróżniają się umiejętnością improwizacji i czytania nut a vista oraz chcą doskonalić warsztat pracy z tancerzami i pedagogami baletu.

Do udziału mogą zgłaszać się studenci studiów magisterskich uczelni muzycznych na kierunkach fortepian lub kameralistyka fortepianowa, a także absolwenci tych specjalności. Kandydaci muszą mieć mniej niż 30 lat w dniu zakończenia naboru oraz posiadać obywatelstwo polskie lub status rezydenta w Polsce.

Program obejmuje:

trzydniowe warsztaty, które odbędą się w dniach 24–26 września 2026 r. w Ogólnokształcącej Szkole Baletowej im. L. Różyckiego w Bytomiu i zostaną poprowadzone przez Olgę Khoziainovą – jedną z najbardziej cenionych pianistek w świecie baletu;
trzymiesięczne praktyki w Ogólnokształcącej Szkole Baletowej im. R. Turczynowicza w Warszawie;
trzymiesięczne stypendium w wysokości 3000 zł brutto miesięcznie na czas odbywania praktyk.

Aby wziąć udział w programie, należy wypełnić formularz zgłoszeniowy oraz dołączyć link do nagrania audio-wideo o długości od 5 do 10 minut, zawierającego próbkę improwizacji fortepianowej.

Wyniki naboru zostaną opublikowane do 15 lipca 2026 r.

Kończy się nabór zgłoszeń do programu "Praktykuj w kulturze" w edycji letniej

Do 8 czerwca 2026 r. trwa nabór zgłoszeń do letniej edycji programu „Praktykuj w kulturze”. Nabór skierowany jest do praktykantów, a organizatorem inicjatywy jest Narodowe Centrum Kultury.

Celem programu jest profesjonalizacja kadr kultury oraz wspieranie osób, które chcą zdobyć pierwsze doświadczenie zawodowe w tym sektorze.

Inicjatywa umożliwia udział w realizacji wydarzeń i projektów kulturalnych, poznanie specyfiki pracy w instytucjach i organizacjach kultury, rozwój praktycznych umiejętności i kompetencji, nawiązanie kontaktów zawodowych oraz realizację własnych pomysłów.

Studenci i absolwenci mogą aplikować na praktyki w instytucjach i organizacjach kultury z całej Polski za pośrednictwem portalu Pracuj w kulturze. Wśród dostępnych ofert znajdują się praktyki m.in. w muzeach, teatrach, domach kultury, galeriach, organizacjach pozarządowych oraz przy projektach edukacyjnych i animacyjnych.

Każdy praktykant może aplikować maksymalnie na trzy wybrane oferty. Praktyki realizowane są w wymiarze od 160 do 320 godzin, zgodnie z ustaleniami między praktykantem a instytucją przyjmującą.

Letnia edycja praktyk potrwa od 9 czerwca do 30 września 2026 r.

Programowi towarzyszy cykl indywidualnych konsultacji zawodowych online, które wspierają uczestników w planowaniu ścieżki kariery w sektorze kultury. Spotkania obejmują m.in. analizę kompetencji, przygotowanie dokumentów aplikacyjnych oraz wsparcie przed rozmowami kwalifikacyjnymi.

Po zakończeniu udziału w programie studenci i absolwenci otrzymają list rekomendacyjny oraz zaświadczenie od Narodowego Centrum Kultury.

księgowośćkadrydyrektor

PIP zyskuje nowe uprawnienia - sprawdź, co to oznacza dla instytucji kultury

Od 8 lipca 2026 r. mają wejść w życie przepisy wzmacniające kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy. Zmiany mogą mieć istotne znaczenie dla instytucji kultury, które korzystają z umów zlecenia, umów o świadczenie usług oraz innych form współpracy cywilnoprawnej. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których sposób wykonywania pracy może przypominać stosunek pracy.

Inspektor PIP oceni formę zatrudnienia

Nowe regulacje mają dać inspektorom pracy większy wpływ na ocenę rodzaju zatrudnienia. Jeżeli podczas kontroli PIP uzna, że dana współpraca ma cechy stosunku pracy, inspektor będzie mógł zobowiązać strony do przywrócenia stanu zgodnego z prawem. W praktyce może to oznaczać konieczność zawarcia umowy o pracę albo zmianę treści i sposobu wykonywania umowy cywilnoprawnej.

Decyzja PIP może określić warunki pracy i wynagrodzenie

Jeżeli zalecenia inspektora nie zostaną wykonane albo zostaną wykonane nieprawidłowo, sprawa może trafić do postępowania administracyjnego. W jego wyniku okręgowy inspektor pracy będzie mógł wydać decyzję ustalającą istnienie stosunku pracy. Decyzja może określać m.in.:

rodzaj umowy,
wymiar czasu pracy,
miejsce wykonywania pracy,
wysokość wynagrodzenia.

Większe ryzyko przy umowach cywilnoprawnych

Nowe przepisy oznaczają większe ryzyko dla podmiotów, które stosują umowy cywilnoprawne w warunkach typowych dla etatu. Może to dotyczyć również instytucji kultury współpracujących regularnie z osobami wykonującymi zadania pod kierownictwem, w określonym miejscu i czasie. PIP będzie mogła oceniać nie tylko samą formę zatrudnienia, lecz także prawidłowość wynagrodzenia. Pod uwagę może być brane minimalne wynagrodzenie, ale również rodzaj pracy, kwalifikacje pracownika oraz realia rynkowe.

Skutki decyzji co do zasady na przyszłość

Decyzja PIP ma co do zasady wywoływać skutki na przyszłość. Przekształcenie umowy cywilnoprawnej w umowę o pracę z mocą wsteczną nadal będzie możliwe wyłącznie na podstawie prawomocnego wyroku sądu pracy. Taki wyrok może jednak oznaczać obowiązek uregulowania zaległych należności, w tym wynagrodzenia, podatku PIT oraz składek ZUS i zdrowotnych.

Możliwość uporządkowania zatrudnienia bez grzywny

Przepisy przewidują także rozwiązanie ochronne. Podmiot, który w ciągu 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy sam uporządkuje zatrudnienie i zawrze umowę o pracę tam, gdzie jest to wymagane, będzie mógł uniknąć grzywny za zastępowanie etatu umową cywilnoprawną.

Co powinny zrobić instytucje kultury?

Instytucje kultury powinny przeanalizować obowiązujące umowy cywilnoprawne oraz zasady wynagradzania. Warto sprawdzić, czy sposób wykonywania zadań nie wskazuje na cechy stosunku pracy. To dobry moment, aby ograniczyć ryzyko sporu z PIP i uniknąć kosztownych konsekwencji kontroli.

kadrydyrektor

Wysłuchanie publiczne projektu ustawy o zabezpieczeniu socjalnym artystów

14 lipca 2026 r. o godz. 10:30 w Sejmie odbędzie się wysłuchanie publiczne dotyczące rządowego projektu ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny. Projekt zakłada wprowadzenie statusu artysty zawodowego oraz dopłat do składek ZUS dla osób o najniższych dochodach. Wsparcie ma objąć artystów, których średni dochód z działalności artystycznej w ostatnich trzech latach nie przekracza 125 proc. minimalnego wynagrodzenia.

Środki nie będą wypłacane bezpośrednio, lecz przekazywane na konto składkowe w ZUS.

Celem zmian jest zapewnienie ciągłości ubezpieczenia zdrowotnego i emerytalnego osobom pracującym projektowo i osiągającym nieregularne dochody. Debatę będzie można śledzić online na stronie Sejmu.

księgowość

Ostateczne zamknięcie ksiąg rachunkowych

W ciągu 15 dni od dnia zatwierdzenia sprawozdania finansowego, nie później niż do 15 lipca.

W przypadku samorządowej instytucji kultury roczne sprawozdanie finansowe zatwierdza organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, czyli wójt, burmistrz, prezydent miasta, marszałek województwa (art. 29 ust. 5 uodk).

Wójt wykonuje uchwały rady gminy i zadania gminy określone przepisami prawa (art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym). A zatem to on zatwierdza sprawozdanie finansowe instytucji kultury jako organ wykonawczy. Właściwą formą zatwierdzenia sprawozdania finansowego jest zarządzenie wójta. Natomiast to, czy dyrektor instytucji kultury ma je przedstawić na radzie gminy, zależy od ustaleń organizatora. Przepisy milczą na ten temat.

Organizator udziela dotacji podmiotowej z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, czuwa również nad jej prawidłowym wykorzystaniem i decyduje o ewentualnym zwrocie środków (art. 218 i art. 251 ufp).

Jeśli instytucja kultury zostanie poproszona o przedstawienie radzie gminy wyników finansowych oraz omówienia sprawozdania z działalności, to powinna to zrobić. Natomiast samo zatwierdzenie sprawozdania finansowego powinno wynikać z odpowiedniego zarządzenia wójta.