W mojej ocenie przychody osób, o których mowa w pytaniu, nie będą opodatkowane w Polsce.

Osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Polski, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (nieograniczony obowiązek podatkowy). Jak zaś stanowi art. 3 ust. 1 ustawy o PIT, za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium Polski uważa się osobę fizyczną, która:

1) posiada tutaj centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) lub

2) przebywa w Polsce dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Przepisy te należy stosować z uwzględnieniem umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, których stroną jest Polska (art. 4a ustawy o PIT).

W sytuacji, gdy obcokrajowiec został zatrudniony w Polsce na podstawie cywilnoprawnej umowy zlecenia (której nie wykonuje w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej) – to uzyskuje z tego tytułu przychód z działalności wykonywanej osobiście, o której mowa w art. 13 pkt 8 (w związku z art. 10 ust. 1 pkt 2) ustawy o PIT.

W przypadku zleceniobiorców-nierezydentów stosuje się art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT. Zgodnie z tym przepisem od przychodów podatników, o których mowa w art. 3 ust. 2a (tj. niemających miejsca zamieszkania w Polsce) z tytułu działalności wykonywanej osobiście – pobiera się zryczałtowany podatek w wysokości 20% przychodu. Powyższy przepis należy stosować z uwzględnieniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, których stroną jest Polska (art. 29 ust. 2 ustawy o PIT). Jednakże zastosowanie stawki podatku wynikającej z właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania lub niepobranie (niezapłacenie) podatku zgodnie z taką umową jest możliwe pod warunkiem udokumentowania dla celów podatkowych miejsca zamieszkania podatnika uzyskanym od niego certyfikatem rezydencji.

Jeśli chodzi o podatniczkę mieszkającą na stałe w Wielkiej Brytanii, to będzie miała zastosowanie konwencja z 20 lipca 2006 r. między Rzecząpospolitą Polską a Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od zysków majątkowych (Dz. U. z 2006 r. nr 250, poz. 1840). We wspomnianej konwencji brak jest zapisów, które odnosiłyby się bezpośrednio do należności z umów zlecenia. Dlatego – zgodnie z komentarzem do Modelowej Konwencji OECD – należy do nich zastosować odpowiedni przepis dotyczący „zysków przedsiębiorstw”. Z art. 7 tej konwencji wynika ogólna zasada, że zyski przedsiębiorstwa Umawiającego się Państwa podlegają opodatkowaniu tylko w tym Państwie, chyba że przedsiębiorstwo prowadzi w drugim Umawiającym się Państwie działalność poprzez położony tam zakład.

Jeżeli przedsiębiorstwo wykonuje działalność w ten sposób, to zyski przedsiębiorstwa mogą być opodatkowane w drugim Państwie, jednak tylko w takiej mierze, w jakiej można je przypisać temu zakładowi. Przy czym w myśl art. 3 ust. 1 lit. k komentowanej konwencji, określenie „działalność gospodarcza” obejmuje wykonywanie wolnego zawodu i innej działalności o niezależnym charakterze (a więc także ww. działalność wykonywaną osobiście).

Zakładając, że osoba o której mowa w pytaniu, mieszkająca na stałe w Wielkiej Brytanii, nie wykonuje swojej działalności poprzez położony w Polsce zakład – jej wynagrodzenia z zawartej z Państwem umowy zlecenia, w świetle omawianej konwencji powinny być opodatkowane w Wielkiej Brytanii. Będzie tak pod warunkiem, że podatniczka udokumentuje posiadanie miejsca zamieszkania za granicą certyfikatem rezydencji (bądź pisemnym oświadczeniem w tym zakresie, co dopuszczają organy podatkowe). Wówczas nie będziecie mieć Państwo obowiązku poboru od wypłacanych jej wynagrodzeń ww. zryczałtowanego 20% podatku dochodowego i wpłacania go do urzędu skarbowego w Polsce. W przeciwnym razie wystąpi taki obowiązek.

Z kolei jeśli chodzi o podatniczkę mieszkającą na stale w Japonii, to należy wziąć pod uwagę zapisy umowy z 20 lutego 1980 r. zawartej między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Japonią o unikaniu podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu (dalej: umowa polsko-japońska). Jak wynika z art. 14 ust. 1 niniejszej umowy, dochody, które osoba mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę w Umawiającym się Państwie (tutaj: w Japonii) osiąga z wykonywania wolnego zawodu albo z innej działalności o niezależnym charakterze, będą opodatkowane tylko w tym Umawiającym się Państwie (tutaj: w Japonii), chyba że dla wykonywania swojej działalności w drugim Umawiającym się Państwie (tutaj: w Polsce) dysponuje ona zwykle stałą placówką.

Jeżeli dysponuje ona taką stałą placówką, to dochody mogą być opodatkowane w tym drugim Umawiającym się Państwie, jednak tylko w takiej wysokości, w jakiej mogą być przypisane tej stałej placówce. W mojej ocenie w tym przypadku występuje sytuacja analogiczna, jak w odniesieniu do podatniczki, o której była mowa wcześniej. Oznacza to, że dochody podatniczki z miejscem zamieszkania w Japonii, która odpowiednio to udokumentuje (za pomocą certyfikatu rezydencji bądź pisemnego oświadczenia) za wygłoszenie wykładu w Polsce – nie będą tutaj opodatkowane. Siedziby Państwa Instytucji nie należy bowiem traktować jako stałej placówki do wykonywania przez tę osobę działalności w naszym kraju (por. art. 5 ust. 1 i 2 polsko-japońskiej umowy).

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, umowy zlecenia stanową tytuł do ubezpieczeń społecznych, jeśli są wykonywane na obszarze Polski i na rzecz polskiego podmiotu. Wykonywanie umowy zlecenia za granicą powoduje, to dana osoba nie jest zleceniobiorcą na obszarze Polski. Zatem w razie wykonywania zlecenia w Wielkiej Brytanii, nie powstanie z tego tytułu obowiązek odprowadzania składek ZUS ani zdrowotnej w Polsce. Natomiast jeżeli umowa została zawarła z polskim podmiotem i praca na jej podstawie jest wykonywana na obszarze Polski, to cudzoziemiec co do zasady będzie podlegał tutaj ubezpieczeniom społecznym (i zdrowotnemu). Aby jednak stwierdzić, czy tak będzie również w przypadkach opisanych w pytaniu, wskazane jest skonsultowanie się z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.